• dolar dolar 3.3645
  • euro euro 3.6278
Whatsapp
Eklenecektir.Vatsap Bildirme
  • 18-10-2016 18:28

Önadlar (Sıfatlar)

Önadlar (Sıfatlar)

Önadlar (Sıfatlar)

Sıfatlar, varlıkların ve kavramların (isimlerin), renk durum biçim yönünden niteliklerini, sayılarını, ölçülerini gösteren ya da belirten sözcüklerdir.  Türkçe’de hiç bir kelime tek başına sıfat olarak kullanılamaz. Tek başına kullanıldıkları zaman bütün sıfatlar bir isim sayılır. Sıfatlar daima çekimsiz olarak kullanılır. Çekim eki almazlar. Bir kelimenin sıfat sayılabilmesi için bir ismin başına gelip onu renk, durum biçim yönünden nitelemesi ya da sayı, işaret vb şekillerde belirtmesi gerekir. Sıfatlar iki kısma ayrılır.

A. Niteleme sıfatları   

B. Belirtme sıfatları 

Niteleme Sıfatı Nedir ?

Niteleme sıfatları, varlıkları niteleyen yani varlıkların nasıl olduklarını gösteren sıfatlardır. Bu tür sıfatlar varlıkların durumlarını, biçimlerini, renklerini gösterirler. İsme sorulan “nasıl” sorusunun cevabı bize niteleme sıfatını verir.

*Varlıkların durumlarını gösterirler:
Temiz ev, ışıklı oda, tembel öğrenci, yanık yüz …

*Varlıkların biçimlerini gösterirler:
Uzun dağ, yuvarlak masa, kısa boy, oval yüz …

*Varlıkların renklerini gösterirler:
Kara toprak, mavi gök, kır at, esmer yüz …

Niteleme Sıfatlarına Örnekler:

* Mavi oya                  * Çıkmaz sokak             * İhtiyar kadın                    * Zamansız an

* Sıcak insanlar           * Hayırsız evlat             * Yürüyen merdiven           * Acılı adana

* Yalnız çoban            * Derin öfke                  * Tasasız gözler                   * Tuzlu eşya

* Sessiz gemi               * Nemli göz                  * Susuz yaz                          * Keskin jilet

* Parlak yıldız            * Seçkin insan               * Marazlı kız                       * Yalnız kurt

* Issız çöl                    * Sarp geçit                   * Bayan memur                    * İmkansız aşk

* Şekerli çay               * Kırmızı tuğlalar          * Kırık cam                         * Sağlıklı su

* Kızgın yağ                * Karanlık su               * Ağlayan bulut                   * Sarı yazma

* Pembe rüya              * Yassı burun                * Aç insan                             * Sarı saç

* Kırılmış kanatlar      * Çalışkan öğrenci       * Şakırdayan su                  * Dar sokak

* Küçük şadırvan        * Kırılmış kanatlar       * Bitkin köpek                     * Siyah gece

Örnek Cümleler:
  • Eski cami yıkıldığı halde, onun şadırvan avlusu, olduğu gibi yerinde kalmış.

  • Yağmur dinmiş, nemli yeşilliklerin üzerinde şimdi altınsı incileriyle lacivert bir gök yüzü titriyordu.

  • Fırtınanın ve karın kapattığı yol,araçların ilerlemesine izin vermiyordu.

  • Martıların acı çığlıkları gitmiyor kulaklarımdan.

  • Çamurlu yollarda bata çıka ilerliyor,aşırı güçlük çekiyorlardı.

Örnek Paragraflar  :
  • Karşıda gökyüzünün mavi gölgesi altında omuz omuza yükselmiş dağların üzerinden dökülüp gelen bir rüzgar saçlarını dağıtarak görmüş olduğu bir düşü yani memleketini hatırlatarak acılı yüreğine anlaşılmaz bir avuntu veriyordu.

  • Sazendeler arasında ud çalan bir kızın beyaz atlas gibi saydam,renkli,güzel yüzündehafif bir gölge yapan uzun kirpikleri arasından ışık demetleri zayıf bir haldeyapraklardan geçen sabah yıldızı gibi ara sıra son derece gamlı bir biçimde açık pencerelerden bahçeye bakması herkesin sevinç neşe coşku içinde bulunduğu sırada sonbahara rastlamış bir gül yaprağını çevresinde dolaşan beyaz kelebeklergibi hassas bir yüreğin acılarına kanıt olacak biçimde biraz açılmış ve rengi uçmuş dudaklarının üzerinde gezinen hüzün verici gülümsemesiydi.

Belirtme Sıfatı Çeşitleri

  • İşaret sıfatları

  • Sayı sıfatları

  • Belgisiz (belirsizlik) sıfatlar

  • Soru Sıfatları

  • * Kaç soru      * Hangi deniz      * Ne vakit            * Nasıl yazgı     * Neredeki dosya

    * Kaç türlü     * Hangi sır           * Ne kadar insan  * Nasıl yer

    * Neredeki savaş

  • 1) İşaret Sıfatları:

    İşaret sıfatları, nesneleri ve kavramları işaret etmek amacıyla kullanılan kelimelerdir.Varlıkları işaret yoluyla belirtir. İsimlerden önce gelirler ve isimlere sorulan “hangi” sorusuna cevap verirler.

    İşaret Sıfatlarına Örnekler: 

    * Bu yazı          * Şu saat          * O telefon     * Öteki arkadaş     * Beriki kadın

    * Bu ağaç         *Şu gömlek      * O ev             * Öteki saatçi        * Beriki otel

    * Bu söz           * Şu masa        * O araba        * Öteki sanatçı      * Beriki durak

    Önemli Not: Ayrıca ” -ki “  ve ” -deki “ ekleri ile türetilmiş olan sıfatlar da işaret sıfatı olarak kabul edilir.

    Örnekler : Yoldaki işaretler    * Öndeki sıra   * Öteki kitap   *  Sondaki yolcu  * Sıradaki insanlar

    Önemli Not : İşaret sıfatları çekim eki almazlar alırlarsa işaret zamiri olurlar.

    *   Bu tabloyu çok sevdim. (İşaret Sıfatı)      *  Bunu  çok sevdim.(İşaret Zamiri)

    2) Sayı Sıfatları:

    Sayı sıfatları nesnelerin sayılarını belirtme için kullanılan kelimelerdir.Sayı sıfatları da kendi aralarında beşe ayrılır.Bunlar;

    a)Asıl Sayı Sıfatları
    b)Sıra Sayı Sıfatları
    c)Üleştirme Sıfatları
    d)Kesir Sayı Sıfatları
    e)Topluluk Sayı Sıfatları.

    a)  Asıl  Sayı  Sıfatları :

    Hiç ek almadan varlıkları tam sayı olarak belirtirler. İsimlere sorulan “kaç” sorusuna alınan cevap asıl sayı sıfatıdır.

    Örnek:  *Altı kaşık    *Yirmi saat  *Beş kıta   * Bin iki yüz çocuk  * On beş lira

    b) Sıra Sayı Sıfatları :

    Varlıkların sıra bakımından sayılarını belirtir. Nesneleri derecelendirir. Sayılara “(-i)nci” eki getirilerek yapılır. İsimlere sorulan “kaçıncı” sorusuna alınan cevaptır.

    Örnek:  * Birinci sınıf     *  Üçüncü ders    * Yirmi birinci yüz yıl    * Beşinci kıta

    c) Üleştirme Sayı Sıfatları :

    Varlıkların paylaştırılmasını, üleştirilmesini ifade ederler. Bölüştürme anlamı taşıyan bu sıfatlar sayılara (asıl sayı sıfatlarına diyebiliriz) ”-er”  eki getirilerek  yapılır. İsimlere sorulan “kaçar” sorusuna cevap verir.

    Örnek:  * Dörder ekmek      * On ikişer çocuk      * İkişer gün    * Biner lira

    Önemli Not : Üleştirme sayı sıfatlarında çokluk anlamı olduğu için sıfatın yanındaki isme çoğul eki getirilemez.

    d) Kesir Sayı Sıfatları :

    Adları tam olarak değil de kesirli bir biçimde belirten sıfatlardır. Çoğunlukla tek kelime halinde değil, bir kelime gurubu şeklinde bulunurlar. Sayıların sonlarına “-de (-da)” eki getirilerek yapılır.  Yalın halde bulunan ve tek kelimeden oluşan “yarım, çeyrek, tam vb”  gibi kesir sayı sıfatları da bulunmaktadır. İsimlere sorulan “kaçta kaç” sorusuna cevap verirler. Alınan cevapta kesir anlamı bulunmalıdır.

    Örnek:   * Üçte bir ekmek   *Yüzde on komisyon  *Yarım ekmek   * Çeyrek altın  * Tam gün

    e) Topluluk Sayı Sıfatları :

    Varlıkların sayılarını toplu olarak belirten sıfatlardır.

    Örnek:  *   İkiz kardeşler   *   İkiz kardeş  *  Dördüz bebek

    Önemli Not :  Topluluk sayı sıfatlarından sonraki isim tekil de olabilir çoğul da (örneklerde var)

    3) Belgisiz Sıfatlar:

    Varlıkları tam olarak değil de aşağı yukarı, belli belirsiz belirtmeye yarayan sıfatlardır. Bu sıfatlar nesnelerin dış vasıflarını, özellikle sayılarını, miktarlarını belirsiz olarak bildirir.

    Belgisiz Sıfatlara Örnekler:

    * Bir kız                * Bütün gün           * Başka yer      * Bazı geceler        * Her yer

    * Bir gün               * Bütün çocuklar   * Başka gün     * Bazı  kanallar    * Her gün

    * Bir akşam           * Bütün  yollar      * Başka kimse  * Bazı yemekler    * Her güzel

    * Bir kaç kuruş      * Bütün kuşaklar   * Başka biri      * Bazı dersler        * Her çiçek

    *Kimi zaman          * Çoğu elbise     * Çok şey      * Hiç kimse        * Az adam   *Fazla  işçi

    *Kimi günler          * Çoğu kitap      * Çok ev        * Hiçbir şey       * Az iş         *Fazla sıra

    *Kimi saatler         * Çoğu sanatçı   * Çok para     * Hiçbir kimse   *Az para     *Fazla yolcu

    *Kimi düşünceler   * Çoğu gün        * Çok kimse   * Falan adam   * Filan yer  *Falanca gün

    Önemli Not: “Bir” sözcüğü varlığın sayısını bildiriyorsa sayı sıfatıdır. Herhangi bir anlamına geliyorsa belgisiz sıfattır.

    Örnek: Küçük kız bir gün sonra eve geldi. (Sayı sıfatı)

    Küçük kız elbet bir gün eve gelecek. (Belgisiz sıfat)

    4) Soru Sıfatları:

    Varlıkları soru yoluyla belirten sıfatlardır. Cümlede soru anlamı soru sıfatıyla sağlanmıştır. Cümlede soru sıfatını kolaylıkla bulmak için soru anlamlı olan sözcüğün yerine başka bir sözcük getirilir. Soru kelimesinin yerine getirdiğiniz kelime sıfat görevini karşılıyor ise (bu herhangi bir sıfat olabilir) soru anlamlı kelime “soru” sıfatıdır diyebiliriz.  Örneğin “Kaçıncı öğrenci” kelime grubundaki “kaçıncı” kelimesi yerine “üçüncü öğrenci” dediğimizde gelen yeni kelime sıra sayı sıfatıdır. Yani bir sıfat çeşididir. Bu yüzden önceki soru kelimesi de soru sıfatıdır diyebiliriz.

    Soru Sıfatlarına Örnekler:  

    * Kaç kişi       * Hangi gün          * Ne gün              * Nasıl adam     * Neredeki ev

    * Kaç kuruş    * Hangi kitaplar   * Ne  zaman         * Nasıl türkü     * Neredeki dinleyici

  • Sıfatlarda Pekiştirme

    Sıfatlarda pekiştirme, anlatımı çekici hale getirmek, sıfatların anlamlarını güçlendirmek, kuvvetlendirmek amacıyla yapılan bir yöntemdir. Anlam bakımından güçlendirilmiş sıfatlara pekiştirilmiş sıfat denir. Sıfatlarda pekiştirme çeşitli yollarla yapılır.

    1-Sıfat olan kelimenin ilk sesli harfinden sonra “m, p, r, s” pekiştirme  harflerinden birisi getirilir daha sonra sıfatın tamamı bu sesli harfin yanına tekrar yazılır böylelikle pekiştirme yapılmış olur.

    *Bembeyaz gömlek    *Dipdiri surat          *Tertemiz cadde   *Mosmor el

    *Simsiyah saç             *Kapkara göz         *Pespembe dünya

    Not: Bu kuralın biraz dışına çıkan, pekiştirme esnasında “ses türemesi” meydana gelen sözcükler de vardır.

    *Yapayalnız adam     *Sapasağlam  duvar  (a sesi türemiştir)

    2-  Niteleme sıfatı olan kelimenin iki defa arka arkaya yazılması ile yani ikileme(tekrarlama) yolu ile yapılan pekiştirme şeklidir.

    *Büyük büyük binalar            *Sıra sıra dağlar

    3-Tekrarlanan sıfatın arasına “mı, mi, mu, mü” soru edatı getirilerek de sıfatlarda pekiştirme yapılabilir.

    *Güzel mi güzel bir evi var.      *Uzak mı uzak  bir yolculuğa çıktık.

    4-Yakın anlamlı  sözcüklerin yan yana getirilmesi ile sıfatlarda pekiştirme yapılabilir.

    *Yalan yanlış  bir hikaye anlattı.     *Doğru dürüt kelimeler kullanmazdı.

    Sıfatlarda Küçültme

    Sıfatlarda küçültme, sıfatlara “–ce, -cik, -mtırak, -msi”  küçültme ekleri getirilerek yapılır. Tam olmayan tama yakın anlamı vardır.

    Sıfatlarda Küçültme Örnekleri:

    * Küçükçe salon       * Acımtırak biber       * Ekşimsi erik         * Küçücük çocuk

    * Kabaca davranış    * Sarımtırak surat      * Grimsi gömlek     * Ufacık köpek

    * Yaşlıca adam         * Mavimtırak deniz    * Tatlımsı çörek     * Minicik serçe

    * Güzelce kız           * Yeşilimtırak elbise   * Sıcağımsı süt      * Azıcık eşya

  • Sıfatlarda Dikkat Edilmesi Gerekenler

    1) Birden fazla sıfat bir adı niteleyebilir.
    Örnek: Sert, sinirli  çocuğa benziyordu.

    2) Bir sıfat birden fazla ismi niteleyebilir.
    Örnek: Dar caddeler, sokaklar geçit vermiyordu.

    3) Ad tamlamasının tamlayanı bir sıfatla nitelenebilir.
    Örnek: Yaşlı kadının kızı

    4) Ad tamlamasının tamlananı bir sıfatla nitelenebilir.
    Örnek: Çocuğun tatlı bakışı

    5) Bir sıfat, ad tamlamasındaki öğelerin tamamını niteleyebilir.
    Örnek:Ucuz çocuk ayakkabısı

    6) Bir sıfat tamlamasında adla sıfatın yeri değiştirilip başa geçen adın sonuna “–i (-si)” eki getirilirse bileşik sıfat elde edilebilir. 
    Örnek: Yıkık duvar = Duvarı yıkık  bahçe

    7) Bazı sıfat tamlamalarının sonuna –li (-lı) yapım eki getirilerek bileşik sıfat elde edilebilir.

    Örnek:   * Mavi göz = Mavi gözlü kız      * Uzun boy = Uzun boylu öğrenci

Haber Videosu




Etiketler: Dilbilgisi Türkçe
HABERE YORUM YAZIN
Habere Ait Yorum Bulunmamaktadır....

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

ÇOK OKUNANLAR