• dolar dolar 3.5320
  • euro euro 3.7553
Whatsapp
Eklenecektir.Vatsap Bildirme
  • 25-11-2016 15:57

Ses Düşmesi (Ünlü Düşmesi – Ünsüz Düşmesi)

Ses Düşmesi (Ünlü Düşmesi – Ünsüz Düşmesi)

Türkçede sözcükler çekimlenirken veya türetilirken, sözcükteki seslerden birinin düşmesi olayına ses düşmesi denir. Ses düşmesi, ünlü düşmesi veyaünsüz düşmesi şeklinde gerçekleşir.

 

1. Ünlü Düşmesi

Son hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında son hecedeki dar ünlü düşer. Bu olaya sesli (ünlü) düşmesi denir. Sözcükte bir ünlünün düşmesi bir hecenin eksilmesine neden olduğundan ünlü düşmesi, hece düşmesi olarak da adlandırılır.

Örnek

» karın – ı → karnı » beyin – imiz → beynimiz

» oğul – u → oğlu » gönül – e → gönle

⇒ Yapım eki alarak türetilen bazı kelimelerde ünlü düşmesi olur.

Örnek


» oyun – a → oyna(mak)


» uyu – ku → uyku

» sızı – la → sızla(mak) 

⇒ Bazı birleşik sözcüklerin oluşumunda ünlü düşmesi olur.

Örnek


» kayıp etmek → kaybetmek


» kahve altı → kahvaltı


» şükür etmek → şükretmek

» kayın ana → kaynana

Örnek Soru

Çözüm

Aşağıdaki dörtlüğün hangi mısrasında hece düşmesine uğrayan bir kelime vardır? (1991 – ML)

A) Ömründe çok acı günler yaşadın.

B) Dilimden düşmedi, o güzel adın.

C) Acılar çekerken, sessiz ağladın.

D) Ne olur gözünü siliver anne.

 

2. Ünsüz Düşmesi

Türkçede “-k” ünsüzüyle biten bazı kelimeler “-cık / -cik” eklerini aldıklarında sözcüğün sonundaki “-k” düşer. Bu ses olayına sessiz (ünsüz) düşmesi denir.

Örnek


» ufak-cık → ufacık


» minik-cik → minicik

» sıcak – cık → sıcacık

Ünlü düşmesi (hece düşmesi, ses düşmesi)

İki heceli bazı kelimelere ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde, kelimenin son hecesindeki ünlü düşer. Buna ses düşmesi denir. Ünlü düştüğünde hece sayısı da azaldığından bu kurala ünlü düşmesi yanında hece düşmesi, hece azalması da denir. Ses düşmesi genellikle kelime yapım ve çekimine bağlı olarak ortaya çıkar. Ünlü düşmesinden bir de başka bir ünsüz düşmesi vardır.

Türkçe'de hece düşmeleri aşağıdaki çeşitlere ayrılır:
1. İkinci hecesinde dar ünlü (ı,i,u,ü) bulunan bazı kelimelere, sesli harfle başlayan bir ek gelirse, ikinci hecedeki dar ünlü düşer.  
sıyır-ıl→ sıyrıl
savur-ul→savrul
ağız-ı→ağzı

2. Sesli harfle biten bazı isim köklerinden –la, -le eklerini kullanarak fiil türetildiğinde ses düşmesi görülür. 
Koku-lamak → koklamak

3. Bazı renk isimlerine –ar, -er ekleri getirilerek fiil türetildiğinde, ismin sonundaki ünlü düşer. 
Sarı-armak → sararmak

Not: Kızarmak ve yeşermek kelimelerinde bir ünlü, bir ünsüz düşer. 
Kızıl-armak → kızarmak

4. İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı fiillere yapım eki getirilip isim yapıldığında ünlü düşmesi görülür.  
Ayır-ım→ayrım

5. Bazı fiillerden fiil türetildiğinde ünlü düşmesi görülür. 
Çevir-il → çevrilmek

6. Bazen iki kelime birleşirken ünlü düşmesi olur. 
Kayıp-olmak → kaybolmak

Türkçe'de bazı kelimeler iki şekilde yazılabilir. Aşağıda verilen kelimelerin her iki yazılışı da doğrudur. İkinci tür yazılışta ünlü düşmesi vardır. 

Ünlü Düşmesi Yok                     Ünlü Düşmesi Var

Nerede                                       Nerde

Nereden                                     Nerden

Burada                                       Burdan

Şurada, Şuradan                       Şurda , Şurdan

Orada, Oradan                          Orda, Ordan

İçeride, içeriden, dışarıda          İçerde, içerden, dışardan

İleride, ileriden, yukarıda           İlerde, ilerden, yukardan



Etiketler:
HABERE YORUM YAZIN
Habere Ait Yorum Bulunmamaktadır....

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

ÇOK OKUNANLAR