• dolar dolar 3.3645
  • euro euro 3.6278
Whatsapp
Eklenecektir.Vatsap Bildirme
  • HABERLER
  • Gündem
  • Orhun Yazıtları’nda Ötüken'in Kutsallığı-Erdem Konur Yazdı
  • 30-10-2016 10:54

Orhun Yazıtları’nda Ötüken'in Kutsallığı-Erdem Konur Yazdı

Orhun Yazıtları’nda Ötüken'in Kutsallığı-Erdem Konur Yazdı

Orhun Yazıtları’nda Ötüken'in Kutsallığı

GİRİŞ

Erdem Konur

Köktürkler (M.S 552-745), gerek ilk kez Türk adını,kurdukları siyasi birliklere vermeleri ve gerekse de; Türkçenin bilinen en eski yazılı kaynaklarını vermeleri bakımından,Türk kültür ve edebiyat tarihi açısından oldukça önemli bir yere sahiptir.

M.S 8.yüzyıldan kalan ve Orhun Abideleri ya da Orhun Yazıtları olarak adlandırılan,bu metinler, Türklerin eski adetleri, gelenek görenekleri, devlet yönetimi, devlet anlayışı ve yönetimi, Türklerin kültürel öğeleri, Türklerin komşularıyla ve soydaşlarıyla olan ilişkileri ve Türklerin en eski sosyal yaşantısı vb. hakkında bilgi vermesi bakımından da oldukça önemlidir.

Ancak üzülerek söylemek gerekir ki; Orhun Yazıtları denildiğinde, Türkologlar tarafından daha çok dil özellikleri ele alınmış, yazıtların yukarıda saydığımız boyutları ise neredeyse es geçilmiştir. Bu makalede Orhun Abideleri olarak bilinen Bilge Kağan, Köl Tigin ve Tonyukuk bengü taşlarında tespit ettiğimiz bazı konuları değerlendireceğiz.

Orhun Yazıtları’nda Ötüken'in Kutsallığı

Köktürkler, Uygurlar ve Kırgızların yönetim yeri ve en kutsal yerleşim yeri Ötüken ormanı olmuştur. Ötüken Ormanı'nın merkez olmasını ve buraya adeta kutsallık verilmesi, Orhun Yazıtları'nda da göze çarpmaktadır.

Ötüken ormanı adeta, dışarıdaki kötülüklere karşı sığınılacak güvenli bir ev olarak tasvir edilir.

...Iduk Ötüken [yı]ş budun bardıg. İlgerü [barıgma]bardıg. Kurıgaru barıgma bardıg...

(...Mukaddes Ötüken ormanının milleti,gittin! Doğuya gide, gittin!Batıya giden, gittin!...) [BK D 19-20].

...Bunça yirke tegi yortıtdı[m. Öt]üken [yış]da yig i[di] ermiş.İl [tutsık yir Ö]tük[en] yış ermiş...

(...Bunca yere kadar (ordu) yürüttüm.Ötüken ormanından iyisi hiç yokmuş.İl tutacak yer Ötüken ormanı imiş...) [BK K 3].

...Ol yir[ger]ü barsar,Türk [budun] ölteçi sen.Ötüken [yir olurup arkış] tirkiş ısar, neng b[ungug] yok. Ötüken yış

olursar, benggü, [il tuta olurtaç]ı sen...

(...O yere doğru gidersen Türk milleti, öleceksin! Ötüken ormanında oturursan,ebediyen il tutarak oturacaksın...]

 

Yazıtların birçok yerinde, Köktürkler'in hâkim güç olmasına sık sık değinilir.

Özellikle; Bilge Kağan'ın ağzından yazılan, Kül Tigin abidesinde, Bilge Kağan sık sık

"Dizliye diz çöktürdük,başlıya baş çöktürdük." diyerek, Köktürklerin görkemli gücünü zikreder.

İlgerü kün togsık[k]a birigerü kün ortusıngaru kurıgaru kün batsıkınga yırıgaru tün ortasıngaru anda içreki budun [kop] m[ang]a k[örür]...

(...Doğuda gün doğusuna,güneyde gün ortasına,batıda gün batısına,kuzeyde gece ortasına kadar,onun içindeki millet hep bana tâbiidir...) [KT G 2]...

Tengri yarlıkaduk üçün illigig ilsiretmiş,kaganlıgıg kagansıratmış, yagıg baz kılmış,tizligig sökürmiş, başlıgıg yükündü[rmiş.]...

(Tanrı lütfettiği için, illiyi ilsizletmiş, kağanlıyı kağansızlatmış, düşmanı tâbi kılmış, dizliye diz çöktürmüş, başlıya baş eğdirmiş...) [KT D 15].

Tizligig sökürtümiz, başlıgıg yükündürtümüz... (...Dizliye diz çöktürdük, başlıya baş eğdirdik...) [KT D 18].

Erdem Konur



Etiketler:
HABERE YORUM YAZIN
Ayhan Ayhan 05.11.2016

Oldukça başarılı bir yazı olmuş.Kalemine sağlık

Tuğçe Tuğçe 05.11.2016

Adı da soyadı da Türkçe olan nadir kişilerden galiba :)) Ayrıca yazı da çok başarılı.

Hande Ulu Hande Ulu 11.11.2016

Yazının tamamını okumuş ve çok beğenmiştim.Bence; facebook betinizde de yayımlanmalı.

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

ÇOK OKUNANLAR