• dolar dolar 3.3645
  • euro euro 3.6278
Whatsapp
Eklenecektir.Vatsap Bildirme
  • 15-10-2016 23:17

Yükünmek / Yükünç Kavramı Üzerine (MUHİTTİN KANBUR)

Yükünmek / Yükünç Kavramı Üzerine (MUHİTTİN KANBUR)

YÜKÜNMEK / YÜKÜNÇ

Güncel Türkçe Sözlük’te “saygı göstermek için birinin önünde eğilmek, yere kapanmak” olarak tanımlanmıştır. 
 

Kökenine bakacak olursak ilk kez Orhun Yazıtları’nda geçer:
Bilge Kağan Yazıtı’nda 4; Kül Tiğin Yazıtı’nda 3; Tonyukuk Yazıtı’nda 2 değişik yerde (toplamda 9 yerde) şu biçimde geçer:
 “Dizliyi çöktürmüş, başlıyı yükündürmüş (baş eğdirmiş).”
 
Yükün- sözcüğü 1172 yılında yazılan Divanü Lügat’it Türk’te de geçmektedir. Kaşgarlı Ata, yükün- sözcüğünü şöyle tanımlamıştır:
Kul, Tenğrige yükündi. (Kul, Tanrıya secde etti/eyledi.)”

Bunun yanında Divanü Lügat’it Türk’te “yükünç” sözcüğü de geçmektedir. Yükünç, “namaz, ibadet, baş eğmek” olarak tanımlanmıştır. Kaşgarlı, yükünç sözcüğü için şu örneği vermiştir:
Ol, yükünç etti. (O, namaz kıldı.)”

Biçim olarak incelersek;
Yükün- eylemi, yük- eyleminden türemiştir. Yük eylemine gelen -(ü)n, dönüşlülük ekidir.
Yükünç sözcüğü de yükün- eylemine -ç yapım eki getirilerek türetilmiştir.


Buradan iki çıkarımda bulunabiliriz: Birincisi, Göktürk Yazıtları'nda yalnızca yükün- eylemi geçerken Divanü Lügat'it Türk'te yükün eylemine ek olarak yükünç sözcüğü de geçmektedir. Bu da gösterir ki sözcük türetmek uydurmacılık değildir. Türkçeye "uymak"tır. 
İkincisi, yükün- eylemi ağızlarda kullanılmaktadır. Gönül ister ki Büyük Türkçe Sözlük'te Farsça kökenli namaz sözcüğünün karşılığı olarak gösterilsin ve namaz yerine yükünç sözcüğü kullanılsın. Namaz sözcüğünün, sanıldığı gibi Arapça olmadığını da yinelemek isterim. Namaz, abdest gibi birçok dinsel sözcüğün Farsça olması üzerinde başka bir yazıda uzun uzun durabiliriz. Ancak şimdilik yükünç gibi güzel ve anlamlı bir sözcüğü diriltmek, Türkçe için büyük bir kazanç olacaktır.
 

_________________________________
 

Kaynakça: 

1) Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük
2) Dîvânu Lugâti't-Türk Veri Tabanı
3) Divanü Lügat’it Türk, Kabalcı Yayınevi
4) http://gokturkanitlari.appspot.com/
5) Tuncer Gülensoy, Türkiye Türkçesindeki Sözlerin Köken Bilgisi Sözlüğü, bet: 1191, 1192
6) Zafer Önler, Karahanlı Dönemi Metinlerinde İnançla İlgili Türkçe Terimler, Uludağ Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl: 10, Sayı: 16, 2009/1

Haber Videosu




HABERE YORUM YAZIN
Habere Ait Yorum Bulunmamaktadır....

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

ÇOK OKUNANLAR