İlgi zamiri (Adıllar) Türleri, Özellikleri, Zamir Konu Anlatımı

Zamir Konu Anlatımı Şahıs Zamirleri Dönüşlülük zamiri İşaret zamirleri Belgisiz zamirler Soru zamirleri İlgi zamiri İyelik zamiri Yapı Bakımından Zamirler Basit Zamirler Birleşik Zamirler Öbekleşmiş Zamirler Ek Halindeki Zamirler Zamir Türleri

İlgi zamiri (Adıllar) Türleri, Özellikleri, Zamir Konu Anlatımı

İlgi Zamirleri (Adıllar) Türleri, Özellikleri, Zamir Konu Anlatımı

İlgi zamiri (Adıllar) Türleri, Özellikleri, Zamir Konu Anlatımı

Zamir Konu Anlatımı

Şahıs Zamirleri

Dönüşlülük zamiri

İşaret zamirleri

Belgisiz zamirler

Soru zamirleri

İlgi zamiri

İyelik zamiri

Yapı Bakımından Zamirler

Basit Zamirler

Birleşik Zamirler

Öbekleşmiş Zamirler

TDH-Türkçenin Diriliş Hareketi

Zamir Türleri

Zamir, Zamirler, zamirler konu anlatımı, zamirler nedir, zamir nedir, zamirler test, zamirler örnek, zamir çeşitleri, zamirler konu anlatımı, zamirler ve çeşitleri, zamirler nedir, zamirler 5. Sınıf, zamir örnekleri, sıfat konu anlatımı,

İlgi zamiri (Adıllar) Türleri, Özellikleri, Zamir Konu Anlatımı

İlgi Zamiri ki, ki Bağlacı, ki Yapım eki

İLGİ ZAMİRİ

 

-Belirtili isim tamlamasında tamlananın yerine kullanılır.
-Tamlayan eklerinin üzerine gelir.
-Ek hâlindeki tek zamirdir. “-ki”
-Eklendiği kelimeye bitişik yazılır ve bir ismin (tamlananın) yerini tutar.
-Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece -ki şekli vardır:

  • benim kalemim>benimki

  • onun eli>onunki

  • Orhan’ın puanına nazaran Hakan’ınki daha yüksek.

  • Cemal’in defteri seninkinden daha düzenli.

  •  
 
Türkçede üç tane “ki” vardır:

a. “ki” Bağlacı

Sadece “ki” biçimi vardır.
Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı yazılır.
Türkçe değil, Farsça bir bağlaçtır ve Türkçe cümle yapısına aykırı olarak kullanılır.
“ki” ile başlayan bir ara cümle asıl cümlenin içinde kısa çizgiler arasında verilebilir:
 
  • Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli-

  • Yağmur yağmadı ki mantarlar ortaya çıksın.

  • Bir şey biliyor ki konuşuyor.

  •  

b. “-ki” İlgi Zamiri

Eklendiği kelimeye bitişik yazılır ve bir ismin (tamlananın) yerini tutar.
Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece -ki şekli vardır:
 
  • senin kalemin>seninki,

  • Ali’nin eli>Ali’ninki,

  • onun düşüncesi>onunki…

  •  

c. “-ki” Yapım Eki

İsimlere eklenerek yer ve zaman bildiren sıfatlar türeten ektir.
Zaman bildiren kelimelerin sonuna doğrudan eklenirken, yer bildiren sıfatlar türetirken “-dE” hâl ekiyle birlikte kullanılır.
Sadece -ki ve az da olsa -kü şekilleri vardır:
  • bu yılki sınav,

  • yarınki maç,

  • dünkü film,

  • bugünkü aklım…

  • masadaki kitaplar,

  • duvardaki saat,

  • evdeki hesap…

  •  
  


ÖRNEKLER

Bir cümlede daha önce geçmiş bir ismin ya da isim tamlamalarında tamlananın yerini tutan ek halindeki ''-ki'' zamirine denir. Eğer ilgi zamirini bir formüle dönecek olursak şu şekilde olur;

‘’ilgi zamiri = isim soylu sözcük + ilgi eki + aitlik eki’’

Örneğin;

sen + in + ki  ben+im+ki
Ali + nin + ki  o+un+ki

Bu zamir her zaman kendinden önceki kelime ile bitişik yazılır. ''ki'' bağlacı ile karıştırılmamalıdır çünkü ''ki'' bağlacı her zaman ayrı yazılır.

senin defterin---> seninki
onun çantası---> onunki

Örneğin;

Senin ki can da bizim ki patlıcan mı?(zamir)
Tencerenin dibi kara senin ki benden kara.(zamir)
Bahçedekiler içeri girsin.(zamir)
Üzerindeki sana çok yakışmış.(zamir)
Cebimdeki düştü.(zamir)
Bu yılki sınav, yarınki maç, dünkü film, bugünkü aklı…(sıfat)
Masadaki kitaplar, duvardaki saat, evdeki hesap…(sıfat)

Aşağıdaki örnekler biraz daha açıklayıcı olmuştur umarım. Hadi birlikte göz atalım.

Örneğin;

" Ali'nin çantası,  Ayşe'nin çantasından daha güzeldir."  cümlesi yerine
"Ali'nin çantası, Ayşe'ninkinden daha güzeldir."  cümlesini kullanabiliriz.
" Bizim koltuklar, Ahmetlerin koltuklarından daha yenidir." cümlesi yerine
" Bizimkiler, Ahmetlerin koltuklarından daha yenidir." cümlesini kullanabiliriz.
" Bahçenin domatesi, seranın domatesinden daha lezzetlidir." cümlesi yerine
" Bahçeninki, seranınkinden daha lezzetlidir." cümlesini kullanabiliriz
" Ahmet'in kitabi " yerine " Ahmet'inki " diyebiliriz.

İlgi zamiri eki, isimden sıfat türeten ‘’-ki’’ eki ile karıştırılmamalıdır. İlgi zamiri eki olan –ki’den önce –im-,in gibi aidiyet bildiren ekler getirilir. Sıfat türeten –ki eki ise doğrudan isme veya ismin hallerinden birine getirilir.

Örneğin;

Evdeki hesap çarşıya uymadı. (sıfat yapan ki görevinde kullanılmış)
Evimizinki akıyor. (evimizin çatısı veya evimizin banyosu ismin yerini tutmuş)


Cümlede daha önce geçmiş bir ismin ya da isim tamlamalarında tamlananın yerini tutan ek hâlindeki “-ki” zamiridir. İlgi zamiri olan –ki daima kendisinden önce gelerek kelimeye bitişik yazılır ve bir ismin (tamlananın) yerini tutar.

Bizim arabamız sizinkinden eski.

Bahçedekiler içeri girsin.

Üzerindeki sana çok yakışmış.

cümlesindeki altı çizili sözcüklerdeki “-ki” eki ilgi zamiridir.

* İlgi zamiri her zaman insanlar için kullanılmaz. Cansız varlıklar için de kullanılır.

Kamyonun lastiği          Kamyonunki

* Sıfat yapmaya yarayan –ki eki de kendisinden önce gelen kelimeye bitişik yazılır. Bu nedenle ilgi zamiri ile karıştırılabilir. Aradaki fark şudur:

Cebimdeki para düştü                         Cebimdeki düştü.

Sıfat                                                       İlgi Zamiri

* Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece –ki şekli vardır ve tamlayan eklerinin üzerine gelir:

benim kalemim → benimki

onun eli→onunki

Orhan'ın puanına nazaran Hakan'ınki daha yüksek.

Cemal'in defteri seninkinden daha düzenli.

Türkçede üç tane “ki” vardır:

a. “ki” Bağlacı
Sadece “ki” biçimi vardır.

Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı yazılır.

Türkçe değil, Farsça bir bağlaçtır ve Türkçe cümle yapısına aykırı olarak kullanılır.

“ki” ile başlayan bir ara cümle asıl cümlenin içinde kısa çizgiler arasında verilebilir:

Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli-

Yağmur yağmadı ki mantarlar ortaya çıksın.

Bir şey biliyor ki konuşuyor.

b. “-ki” İlgi Zamiri
Eklendiği kelimeye bitişik yazılır ve bir ismin (tamlananın) yerini tutar.

Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece –ki şekli vardır:

senin kalemin→seninki, Ali'nin eli→Ali'ninki, onun düşüncesi→onunki...

c. “-ki” Yapım Eki
İsimlere eklenerek yer ve zaman bildiren sıfatlar türeten ektir.

Zaman bildiren kelimelerin sonuna doğrudan eklenirken, yer bildiren sıfatlar türetirken “-dE” hâl ekiyle birlikte kullanılır.

Sadece –ki ve az da olsa –kü şekilleri vardır:

bu yılki sınav, yarınki maç, dünkü film, bugünkü aklım...

masadaki kitaplar, duvardaki saat, evdeki hesap...

Zamir (Adıl) Nedir?


Varlıkları ifade etmek istediğimizde onların ismini söyleriz: Ahmet, kalem, masa, çiçek vb. “Hasan kalemi aldı.” cümlesini bazen varlığın yerine farklı kelimeler kullanarak ifade ederiz, örneğin “Hasan onu aldı.” deriz. “Hasan onu aldı.” dediğimizde “onu” sözcüğünün “kalem” sözcüğü yerine kullanıldığını anlarız.

Bu şekilde ismin yerine kullanılan kelimelere zamir (adıl) adı verilir.

Zamirler, yerini tuttukları varlıklara ve özelliklerine göre 2 ana başlıkta incelenir:
 

1. Sözcük Durumundaki Zamirler

1.1. Kişi (Şahıs) Zamirleri

İnsan isminin yerini tutan kelimelere kişi zamiri denir. Üç tekil, üç de çoğul olmak üzere toplam altı tane şahıs zamiri vardır:


1. tekil kişi → ben
2. tekil kişi → sen
3. tekil kişi → o

1. çoğul kişi → biz
2. çoğul kişi → siz
3. çoğul kişi → onlar

 

UYARI  Zamirler isim çekim eklerini alabilirler. Bu yüzden kişi zamirleri karşımıza çekim eki almış şekilde çıkabilir.

ben + e → bene → bana
sen + i → seni
o + (n)dan → ondan
biz + im → bizim
siz + de → sizde
onlar + ı → onları

Örnek
» Pikniğe sadece Enes katılmadı. → Pikniğe sadece o katılmadı.
» Benim taşıdığım kutu çok ağır, senin taşıdığın kutu çok hafif.
» Annem bana hediye almış.
» Sizi ben de görmek istiyorum.
» Taraftar olarak biz onlardan çok farklıyız.

* “Kendi” sözcüğü de şahıs zamirleri içinde değerlendirilir ve bu zamire “dönüşlülük zamiri” adı verilir.

Örnek
» Bırakın kendi işini kendi yapsın.
» İnsan kendini düşünmeli bazen.

1.2. İşaret (Gösterme) Zamirleri


Varlıkların adını söylemeden, onları işaretle göstermeye yarayan sözcüklere işaret zamiri denir. “Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, buraya, şuraya, oraya, burası, şurası, orası, öteki vb.” işaret zamirleridir.

Örnek
» Şunları arkadaşlarım için alayım.
» Ahmet Beyler buraya on yıl önce taşınmış.
» Size ait olan kitaplar orada.
» Bu, yapılacak işlerin listesi.

NOT  “O“ ve “onlar” sözcükleri hem işaret hem de kişi zamiri olarak kullanılabilirler. Bu kelimeler insan isminin yerini tutuyorsa şahıs zamiri, insan dışı varlıkların yerini tutuyorsa işaret zamiridir.

Örnek
» Onu kütüphanede çalışırken görmüşler. (İnsan ismi yerine kullanıldığı için kişi zamiri)
» Onu cüzdanıma koyarken düşürmüşüm. (İnsan dışı varlık (para, fotoğraf vb.) yerine kullanıldığı için işaret zamiri)

NOT  “Bu, şu, o” sözcükleri bir isimden önce kullanılıyor, o ismi etkiliyorsa bu sözcükler zamir olmaktan çıkar, işaret sıfatı olurlar.

Örnek
» Bu telefon babama ait. (“telefon” sözcüğünü işaret ettiği için işaret sıfatı)
» Bu babama ait. (bir ismin yerini tuttuğu için işaret zamiri)

1.3. Belgisiz Zamirler


Varlıkların yerini tutmalarına rağmen hangi varlığın yerine kullanıldığı tam ve açıkça belli olmayan sözcüklere belgisiz zamir denir. “Bazıları, biri, kimi, hepsi, herkes, kimse, birçoğu, birkaçı, şey vb.” sözcükler belgisiz zamirlerdir.

Örnek
» Testteki sorulardan birkaçı çok kolaydı.
» Olanları kimse anlamıyordu.
» Biri telefonuma çağrı bırakmış.

NOT  Belirsizlik bildiren sözcükler bir isimden önce kullanılıyor, o ismi etkiliyorsa bu sözcükler belgisiz sıfat, bir ismin yerini tutuyorsa belgisiz zamir olur.

Örnek
» Bazı veliler toplantıya katılmadı. (“veliler” sözcüğünü belirttiği için belgisiz sıfat)
» Bazıları toplantıya katılmadı. (bir ismin yerini tuttuğu için belgisiz zamir)

1.4. Soru Zamirleri


İsimlerin yerini soru yoluyla tutan sözcüklere soru zamiri denir. “Ne, kim, kimi, hangisi, kaçı, nereye, nerede, nereden vb.” sözcükler soru zamirleridir.

Örnek
» Dolaptaki karpuzu kim yedi?
» Marketten neler aldınız?
» Bu saate kadar nerede kaldın?

NOT  Soru bildiren sözcükler bir isimden önce kullanılıyor, o ismi etkiliyorsa bu sözcükler soru sıfatı, bir ismin yerini tutuyorsa soru zamiri olur.

Örnek

» Hangi soruyu yanlış yaptın? (“soru” sözcüğünü belirttiği için soru sıfatı)
» Hangisini yanlış yaptın? (bir ismin yerini tuttuğu için soru zamiri)

2. Ek Durumundaki Zamirler

2.1. İyelik (Aitlik) Zamirleri


Ek halinde olup getirildiği ismin hangi şahsa ait olduğunu bildirir. Bunlar aynı zamanda iyelik ekleridir.

1. tekil şahıs iyelik eki → -(i)m
2. tekil şahıs iyelik eki → -(i)n
3. tekil şahıs iyelik eki → -ı, -i, -u, -ü, -(s)ı, -(s)i, -(s)u, -(s)ü

1. çoğul şahıs iyelik eki → -(ı)mız, -(i)miz, -(u)muz, -(ü)müz
2. çoğul şahıs iyelik eki → -(ı)nız, -(i)niz, -(u)nuz, -(ü)nüz
3. çoğul şahıs iyelik eki → -ları, leri

» (benim) defterim
» (senin) defterin
» (onun) defteri
» (bizim) defterimiz
» (sizin) defteriniz
» (onların) defterleri

» Kalemim kırılmış.
» Dün evlerine misafir oldum.

 
UYARI  3. tekil şahıs iyelik eki “ı, i, u, ü” ile belirtme hal eki olan “ı, i, u, ü” birbiriyle karıştırılmamalıdır.

Bu iki eki karıştırmamak için eki alan kelimenin başına “onun, onların” kelimelerinden uygun olanı getiririz. Cümlenin anlamında herhangi bir bozulma olmuyorsa o ek iyelik ekidir, cümlenin anlamında bozulma oluyorsa hal ekidir.

Örnek
» Telefonu benim telefonumdan hızlıydı.
Bu cümlede “telefonu” sözcüğünün başına “onun” getirebiliyoruz: “Onun telefonu benim telefonumdan hızlıydı.” Bu yüzden “-u” eki iyelik ekidir.
» Telefonu yere düşürdü.
Bu cümlede “telefonu” sözcüğünün başına “onun” getiremiyoruz: “Onun telefonu yere düşürdü.” Bu yüzden “-u” eki hal ekidir.

2.2. İlgi Zamirleri


Cümlede daha önce geçmiş bir ismin yerini tutan “-ki”  eki ilgi zamiridir. Bu zamir kendinden önceki kelimeye bitişik yazılır.

Örnek
» Benim kalemim kırmızı, seninki siyah.
Bu cümlede “kalem” sözcüğü iki kere tekrarlanmayarak “-ki” eki “kalem” sözcüğünün yerine kullanılmıştır. “-ki” eki ismin yerine kullanıldığı için ilgi zamiridir.» Benimki kırıldı, senin bardağını kullanabilir miyim?
» Senin notların benimkinden yüksek.

UYARI  İlgi zamiri olan “-ki”, bağlaç olan “ki” ve sıfat yapan “-ki” eki ile karıştırılmamalıdır.

Örnek
» Evdeki hesap çarşıya uymaz. (“hesap” sözcüğünü nitelediği için sıfat yapan “-ki”)
» Şemsiyen yoksa benimkini alabilirsin. (“şemsiye” sözcüğü yerine kullanıldığı için ilgi zamiri)
» O kadar geveze ki hiç susmayacak sandım. (cümleleri birbirne bağladığı için bağlaç)

Yararlı olması dileğiyle...

Kaynak:http://www.dilbilgisi.net

Zamirler ve Örnek Cümleler


Cümlede adların yerine geçen (kullanılan) sözcüklere zamir denir.

Ad soylu oldukları için adın aldığı birtakım ekleri (hal, iyelik, çokluk, ilgi, eşitlik) onlar da alır.

1.KELİME DURUMUNDAKİ ADILLAR:


KİŞİ:

Kişi adlarının yerine kullanılırlar

Ben, sen, o, biz, siz, onlar, kendi

Örn:

Akın bugün geldi.

O   bugün geldi.



GÖSTERME:

Varlıkların adlarını söylemeden , onları gösterme, işaret yoluyla göstererek belirten sözcükler.

Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar

(yakın) (orta uzak)  (uzak)

Varlıkların, adların gösterme yoluyla yerini tutarlar.

Örn:

Kalemleri de defterlerin yanına koyun.

Onları       da   şunların   yanına koyun.

 

Uyarı: İşaret önadları işaret adıllarıyla karıştırılmamalıdır. Çekim eki alığında veya kendilerinden sonra virgül konduğunda.

Örn:

Bu akşam size gelecek.

Bu, akşam size gelecek.

O adamı nereden tanıyorsun?

Onu nereden tanıyorsun?

 

Uyarı:  “o” sözcüğü:

Kişinin yerine geçerse kişi zamiri (O, bizi sevmez)

Bir varlığın yerine geçerse işaret zamiri (O, tamir edilmez.)

Bir adı gösterirse işaret sıfatı (O masayı getirin.)

BELGİSİZ:


Hangi adın yerini tuttukları açıkça belli olmayan.

“kimi, birkaçı, biri, bütünü, kimse, herkes…”

örn:

birkaç öğrenci> birkaçı

kadın

bir adam işe başladı> biri

çocuk

Birkaçı dün, bazıları bu sabah, kimi de daha önce geldi.

Bazı insanlar>bazıları


Uyarı: Belgisiz sıfatların iyelik takısı almalarıyla belgisiz adıllar oluşur.

Örn:

Birisi çoğu, birçoğu…

SORU:


Soru olarak adların yerine geçen

Asıl soru adılları “kim,ne” ,

Önad olan “hangi ve kaç’’ a –ı  gelince “hangisi ve kaçı”

Ne soru adlından türemiş yer anlamlı soru zarfları (nereye, nereden, nerede) biçimine gelerek adıl olurlar.

Örn:

Kimi gördün?   Hangisi senin?

Nereye gitti?     Kaçı benim?

2.EK DURUMUNDAKİ ADILLAR:

İYELİK


Eklendikleri varlığın kime ait olduklarını belirten eklerdir.

Örn:

(benim) ev-i-m         (bizim)    ev-i-miz

(senin)   ev-i-n          (sizin)     ev-i-niz

(onun)    ev-i             (onların) ev-leri

İLGİ ADILI “-Kİ”


-ki adın yerine geçer.

-im, -in iyelik ekleriyle birlikte kullanılır.

Örn:

Sizinki daha güzel bir tarlaydı.

Ali kitabını bulamayınca sizinkini aldı. (sizin kitabı)

Uyarı: ilgi adılı –ki ile sıfat yapan –ki karıştırılmamalıdır.

Örn:

Duvarınki dökülmüş. (duvarın çimentosu)

Duvardaki çimento dökülmüş.

 

Uyarı: “Kİ”, üç görevde kullanılır:

1. Adların yerini tutarsa adıl (zamir) görevinde

Örn:

Sizinki daha güzel bir tasarıydı.

2. Adların önüne gelerek özelliklerini verirse sıfat (önad) görevinde:

Örn:

Bahçedeki ağaç çiçek açmış.

3. Cümleleri bağlıyorsa bağlaç görevinde:

Örn:

Buraya kadar geldi ki illa bizi görecek.

Belgisiz Zamirler Özellikleri, Türleri, Örnekler

Belgisiz Zamirler

Birden fazla simin yerini tutan ya da hangi ismin yerini tuttuğu açıkça belli olmayan zamirlerdir. Bunların çoğu, belgisiz sıfatlara çekim eki (3. şahıs iyelik ekleri) getirilerek yapılır. Sıfatla ilgisi olmayanlar da vardır.


“biri, birisi, hepsi, kimi, kimisi, hepsi, tamamı, herkes, kimse, hiç kimse, çoğu, bazısı, birkaçı, birazı, birçoğu, başkası, her biri, öteberi, şey…“

Belgisiz sıfattan yapılanlar: “birkaç-ı, bazı-ları, bir-i, pek çoğ-u, pek az-ı, bazı-sı, tüm-ü, bütün-ü, bir kısm-ı, her bir-i, başka-sı, hiçbir-i…”

“filân” kelimesi de olduğu gibi hem sıfat hem zamir olarak kullanılır.

Hepsini tekrar çağırdılar.
Kimi de gelmeyi hiç düşünmedi.
Buraya hepsinin gelmesi gerekiyordu.
Tamamından sen sorumlusun.
Herkes böyle düşünmez.
Kimse senin gibi olamaz zaten.
Çarşıdan ne kadar öteberi aldın?
Birkaçı dün de gelmişti.
Bazıları bu sabah gelmeyi düşündüler.
Biri yer biri bakar; kıyamet ondan kopar.
İnsanların pek çoğu bu konuda bilinçsizdir.
Çalışanların pek azı hak ettiğini alır.
Bazısı da hep mağdurdur.
Elindekilerin tümünü yere bırak.
Bütününü görmeden bir şey diyemem.
Bir kısmını görmekle karar verilmez.
Her biri ayrı özellikler taşır.
Başkasının yerine konuşamam.
Hiçbiri bunu uygun görmez.
Falanın filânın ne dediği önemli değil.
Kendisine bir şey söyleyecektim.
Bazı ikilemelerde ikinci ve anlamsız olan kelime zamirdir.

Para mara istemem.
Kalem malem alacağım.
» Belgisiz zamirlerin de sıfatlardan ayırt edilme yolu, bütün zamirlerde (özellikle işaret zamirlerinde) olduğu gibidir. Zaten belgisiz zamirler ek almış oldukları hâlde sıfat olarak kullanılamazlar.

» Belgisiz zamirler isim tamlamasında hem tamlayan hem de tamlanan olabilir:

Öğrencilerin pek çoğu (tamlanan)
Pek çoğunun velisi (tamlayan)
Adamın kimsesi yoktu (tamlanan)
Kimsenin işine karışmam. (tamlayan)

Güncelleme Tarihi: 08 Ekim 2018, 22:59
YORUM EKLE