Eski Uygur Türkçesi Metinleri Metin 1

Eski Uygur Türkçesi Metinleri Metin 1

Eski Uygur Türkçesi Metinleri Metin 1


Eski Uygur Türkçesi Metinleri Metin 1

Uygur Türkçesi Metin I


KALYANAMKARA ET PAPAMKARA


İyi Düşünceli Prensle Kötü Düşünceli Prens


1




  1. T’ŞX’RW ’YLYNCWK’ ’’TL’NTWRDY


taşġaru ilinçüke atlanturdı


(Prensi) dışarıya gezinti yapmak üzere ata bindirmişler-




  1. ’RTY P’LYX T’ŞTYN T’RYXCY L’R’X


erti balıḳ taştın tarıġçı-laraġ




  1. Şehir dışında çiftçileri

  2. KWYRWR ’RTY QWRWX YYRYK SWV’YW


körür erti ḳuruġ yirig suvayu


görür idi. Kuru toprağı sulayıp




  1. ’WYL YYRYK T’RYYW XWŞ QWZXWN


öl yirig tarıyu ḳuş ḳuzġun


yaş toprağı ekerlerken kuş kuzgun




  1. SWQ’R YWLYYWR S’NSYZ TWYM’N


suḳar yulıyur sansız tümen


gaga vurup (canlıları gagalarıyla) çekip çıkarıyorlar, sayısız on binlerce (milyarlarca)




  1. ’WYZLWK ’WYLWRWR T’RYX T’RYYW


özlüg ölürür tarıġ tarıyu


canlı öldürüyorlar. (Onlar bir yandan) tarla sürerlerken




  1. ’M’RY TYNLX L’RYX XWŞCY K’YYKCY


amarı tınlıġ-larıġ ḳuşçı keyikçi


kuş avcısı, yaban avcısı,




  1. P’LYXCY ’’VCY TWR CY TWZ’XCY


balıḳçı avçı tor-çı tuzaḳçı


balıkçı, avcı, torcu (ağ ile kuş avlayan), tuzakçı


Sözcük Çözümlemeleri


taş ‘dış, dışarı’ +ġaru [yön gösterme eki]


ilinçü ‘gezinti, eğlence’ < il- ‘ilgi duymak’ –(i)n ‘(kendisi) ilgi lenmek’ [fiilden fiil yapım eki, dönüşlülük eki] –çü [fiilden isim yapım eki] +ke [yönelme durumu eki]


atlantur- ‘ata binmek’ < at ‘at’ +la-n ‘ata binmek’ [isimden fiil yapım eki] –tur [ettirgenlik eki] –dı erdi [belirli geçmiş zamanın hikâyesi]


taş ‘dış’ +tın [çıkma durumu eki]


tarıġçı ‘çiftçi’ < tarı- ‘toprağı ekip biçmek’ –ġ ‘tarım’ [fiilden isim yapım eki] +çı [isimden isim yapım eki, meslek eki] +lar [çokluk eki] +(a)ġ [belirtme durumu eki]


ḳuruġ ‘kuru’ < kuru- ‘kurumak’ -ġ [fiilden isim yapım eki]


yir ‘yer’ +(i)g [belirtme durumu eki]


suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [isimden fiil yapım eki] –(y)u [zarf-fiil eki]


tarı- ‘toprağı ekip biçmek’ –(y)u [zarf-fiil eki]


suḳ- ‘gagalamak’ –ar [3. tekil kişi geniş zaman eki]


yulı- ‘çekip çıkarmak, karmak’ –(y)ur [3. tekil kişi geniş zaman]


sansız ‘sayısız’ < sa- ‘hesap etmek’ –n ‘sayı’ [fiilden isim yapım eki] +sız [isimden isim –sıfat- yapım eki, yokluk eki]


özlüg ‘ruhu olan, canlı’ < öz ‘öz, ruh’ +lüg [isimden isim –sıfat- yapım eki]


ölür- ‘öldürmek’ < öl- ‘ölmek’ –ür [ettirgenlik eki] –ür [3. tekil kişi geniş zaman]


tarıġ ‘tarım’ < tarı- ‘ekip biçmek’ –ġ [fiilden isim yapım eki]


tınlıġ ‘nefesi olan, canlı’ < tın ‘nefes’ +lıġ [isimden isim yapım eki] +lar [çokluk eki] +(ı)ġ [belirtme durumu eki]


keyikçi ‘yabanî hayvan avcısı’ < keyik ‘yabanî hayvan’ +çi [isimden isim yapım eki, meslek eki]


II




  1. PWLWP ’’YYX XYLYNC XYLWR TYN


bolup ayıġ ḳılınç ḳılur tın-


kötü işler yapıyor, birçok can-




  1. LYX L’R’X ’WYLWRWR ’M’RY TYNLX


lıġ-laraġ ölürür amarı tınlıġ-


lıları öldürüyorlar. Bazı insan-




  1. L’R CXRY ’NKYR’R YWNK ’NKYR’R


lar çıġarı en͡girer yün͡g en͡girer


lar iplik eğiriyor, yün eğiriyor,




  1. KYNTYR ’NKYR’R PWZ PRT’TP Q’RS


kentir en͡girer böz bertetip kars


kendir eğiriyor; bez örüp yün kumaş




  1. TWQYWR T’QY YM’ ’’DRWQ ’WZL’R


toḳıyur taḳı yime adruḳ uzlar


dokuyorlar. Ve yine diğer ustalar




  1. KNTW KNTW ’WZ ’YŞYN ’YŞL’YWR


kentü kentü uz işin işleyür


kendi zanâatini icra ediyor.




  1. //DRWK ’’DRWK ’MK’K ’MK’NWR


adruḳ adruḳ emgek emgenür


Ayrı ayrı (türlü türlü) sıkıntı çekiyorlar.




  1. ///Y YM’ KWYRDY ’M’RY TYNLX L’R


[taḳ]ı yime kördi amarı tınlıġ-lar


Ve yine gördü ki; pek çok insan


Sözcük Çözümlemeleri


bol- ‘olmak’ –(u)p [zarf-fiil eki]


ḳılınç ‘iş’ < kıl- ‘kılmak, yapmak’ –(ı)n ‘kendisi yapmak’ [dönüşlülük eki] –ç [fiilden isim yapım eki]


tınlıġ ‘canlı’ < tın ‘nefes’ +lıġ [isimden sıfat yapım eki] +lar [çokluk eki] +(a)ġ [belirtme durumu eki]


en͡gir- ‘eğirmek’ –er [3. tekil kişi geniş zaman]


bertet- ‘ezmek, sıkıştırmak’ < bert- ‘yaralamak, berelemek’ –(e)t [ettirgenlik eki] –(i)p


[zarf-fiil eki]


toḳı- ‘dokumak’ –(y)ur [3. tekil kişi geniş zaman]


taḳı- ‘ve, dahi’ < taḳ- ‘takmak, eklemek’ –ı [kalıplaşmış zarf-fiil eki]


adruḳ ‘başka’ < *ad- ‘ayrı olmak’ –(ı)r ‘ayırmak’ [ettirgenlik eki] -uḳ [fiilden isim yapım eki]


uz ‘usta, mahir’ < u- ‘yapabilmek’ –z [fiilden isim yapım eki] +lar [çokluk eki] iş ‘iş’ +i [3. tekil kişi iyelik eki] +n [belirtme durumu eki]


işle- ‘yapmak, işlemek’ < iş ‘iş’ +le- [isimden fiil yapım eki] –(y)ür [3. tekil kişi geniş zaman]


emgek ‘emek, zahmet’ < emge- ‘zahmet çekmek’ –k [fiilden isim yapım eki]


emgen- ‘(kendisi) zahmet çekmek’ < emge- ‘zahmet çekmek’ –n [fiilden fiil yapım eki, dönüşlülük eki] –ür [3. tekil kişi geniş zaman]


III




  1. YWNT ’WD CWX’R XWY


yunt ud çoḳar ḳoy


atları, sığırları başlarına vurarak öldürüyor; koyun,




  1. L’XZYN ’WLTY TYNLIX L’RYX


laġzın ulatı tınlıġ-larıġ


domuz ve diğer canlıları




  1. ’WYLWRWR T’RYSYN SWY’R


ölürür terisin soyar


öldürüyor, derisini yüzüyor,




  1. X’N ’WYKWZ ’’XYT’R ’’TYN X’NYN


ḳan ügüz aḳıtar etin ḳanın


kan nehiri akıtıyor, etini kanını


Sözcük Çözümlemeleri


çoḳ- ‘kesmek, öldürmek’ –ar [3. tekil kişi geniş zaman]


ulatı ‘ve’ < ul ‘temel, esas’ +a ‘ulamak, eklemek’ [isimden fiil yapım eki] –t ‘birbirine


eklemek’ [ettirgenlik eki] -ı [kalıplaşmış zarf-fiil eki]


teri ‘deri’ +si [3. tekil kişi iyelik eki] +n [belirtme durumu eki]


‘3. tekil kişi zamirinin çekime girmiş hâli’ +n [zamir n’si] +(ı)n [araç durumu eki]


ḳılınçlıġ ‘işli, işi yapan’ < ḳıl- ‘kılmak, yapmak’ –(ı)n ‘kendisi yapmak’ [dönüşlülük eki]


–ç ‘iş’ [fiilden isim yapım eki] +lıġ [isimden sıfat yapım eki] +lar [çokluk eki]


ḳıl- ‘yapmak’ –mış+ [sıfat-fiil eki] +ı [3. tekil kişi iyelik eki] +n [belirtme durumu eki]


ertün͡gü ‘aşırı derecede, fevkalade’ < ert- ‘geçmek’ –(ü)n ‘kendisi geçmek’ [dönüşlülük


eki] –gü [gelecek zaman sıfat-fiili eki: dönüşlülük eki /n/ ile sıfat-fiil ekinin ilk sesi /g/ birleşerek /n͡g/ oluşturur.]


buşuşluġ- ‘öfkeli, sinirli’ < buş- ‘öfkelenmek’ –(u)ş [fiilden isim yapım eki] ‘öfke’ +luġ


[isimden sıfat yapım eki]


ḳadġuluġ ‘kaygılı’ < ḳadġu ‘kaygı’ +luġ [isimden sıfat yapım eki]


IV




  1. PWLWP ’YXL’YW P’LYX X’ KYRDY


bolup ıġlayu balıḳ-ḳa kirdi


hâlde ağlayarak şehre girdi.




  1. ’WL ’WYDWN MX’RYT ’YL’K ’DKW


ol ödün maharıt illeg edgü


O zaman Maharıt hükümdar iyi




  1. ’WYKLY TYKYNYK PWŞWŞ LWX KWRWP


ögli tiginig buşuş-luġ körüp


düşünen prensi öfkeli görüp




  1. ’YNC’ TYP Y’RLYX X’DY ’’MR’X


inçe tip yarlıḳ-ḳadı amraḳ


şöyle deyip buyurdu: “Sevgili




  1. ’WXLWM N’ ’WYCWN PWŞWŞ LWX


Oġlum! Ne üçün buşuş-luġ


oğlum ne için kederli




  1. K’LTYNKYZ TYKYN X’NKY Q’NQ’


keltin͡giz tigin ḳan͡gı ḳanḳa


geldiniz?” Prens, babası hana




  1. ’YNC’ TYP ’WYTWNTY ’YXL’YW PW


inçe tip ötünti ıġlayu bu


şöyle deyip arz etti göz yaşı dökerek: “Bu




  1. N’ ’MK’K LYK YYR ’RMYŞ N’KLWK


ne emgek-lig yir ermiş negülük


ne sıkıntılı yer imiş! Niçin


Sözcük Çözümlemeleri


ıġla- ‘ağlamak’ –(y)u [zarf-fiil eki]


öd ‘zaman’ +(ü)n [araç durumu eki]


illeg ‘memleket, devlet sahibi, hükümdar’ < il ‘ülke, memleket, devlet’ +leg [isimden sıfat yapım eki: +lıġ / +lig eki]


ö- ‘düşünmek’ –gli [sıfat-fiil eki]


tigin ‘prens’ +(i)g [belirtme durumu eki]


ti- ‘demek’ –p [zarf-fiil eki]


i ‘3. tekil kişi zamiri ol’un çekime girmiş hâli’ +n [zamir n’si] +çe [eşitlik durumu eki:


ança ‘öylece, şöyle’]


yarlıġḳa- ‘buyurmak’ < yar- ‘hüküm vermek’ –(ı)l ‘hüküm verilmek’ [edilgenlik eki]


–(ı)ġ ‘hüküm, karar’ [fiilden isim yapım eki: orta hece düşmesi ile yarlıġ] +ḳa [isimden fiil


yapım eki] –dı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman]


amraḳ ‘sevgili’ < amra- ‘sevmek, hoşlanmak’ –ḳ [fiilden isim yapım eki]


oġ(u)l ‘evlat, oğul’ +(u)m [1. tekil kişi iyelik eki: orta hece düşmesiyle oġlum]


kel- ‘gelmek’ –tin͡giz [2. çoğul kişi belirli geçmiş zaman]


ḳan ‘han, hükümdar’ +ḳa [yönelme durumu eki]


ötün- ‘arz etmek’ < öt- ‘geçmek, bir dileği sunmak’ –(ü)n [dönüşlülük eki] –ti [3. Tekil kişi belirli geçmiş zaman]


negülük ‘niçin’ < ne ‘ne’ +gü ‘ne’ [isimden isim yapım eki] +lük [isimden isim yapım eki]


V




  1. TWXDWM MN Q’NKY X’N ’YNC’


toġdum men ḳan͡gı ḳan inçe


doğdum ben?’ Babası han, şöyle




  1. TYP ’’YTY N’K’ ’YXL’YW PWŞWŞLWX


tip ayıttı neke ıġlayu buşuşluġ


deyip sordu: “Niye ağlayarak dertli




  1. K’LTYNK TYKYN ’YNC’ TYP ’WYTWNTY


keltin͡g tigin inçe tip ötünti


geldin?” Prens şöyle deyip arz etti:




  1. T’ŞTYN ’YLYNCWK’ ’WYNMYŞ


taştın ilinçüke önmiş


“Dışarıda gezintiye çıkmış




  1. ’RDYM ’WYKWŞ YWX CYX’Y ’MK’KLK


erdim üküş yoḳ çıġay emgeklig


idim, pek çok yoksul fakir (ve) çilekeş




  1. TYNLYX L’R ’X KWYRWP ’YXL’DM X’NKY


tınlıġ-lar-aġ körüp ıġladım ḳan͡gı


canlıları gördüm, (bu yüzden) ağladım.” Babası




  1. X’N ’YNC’ TYP Y’RLYX X’DY ’’MR’X


ḳan inçe tip yarlıġ-ḳadı amraḳ


han şöyle deyip buyurdu: “Sevgili




  1. ’WYKWKWM YYR TNKRY TWYRWMYŞT’


ögüküm yir ten͡gri törümişte


yavrum, yer gök yaratıldığından


Sözcük Çözümlemeleri


toġ- ‘doğmak’ –dum men [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman]


ayıt- ‘sormak’ < ay- ‘demek; sormak’ –t [ettirgenlik eki] –tı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman]


ne ‘ne’ +ke [yönelme durumu eki]


törü- ‘yaratılmak’ –miş [geçmiş zaman sıfat fiili] +te [bulunma durumu eki]


VI




  1. P’RW P’Y YM’ P’R YWX CYX’Y YM’


berü bay yime bar yoḳ çıġay yime


beri zengin de var, yoksul da




  1. P’R X’YW SYNK’ ’’MK’KT’ ’WZXWRX’Y


bar ḳayu-sın͡ga emgekte ozġurġay


var. Hangisini zahmet çekmekten kurtaracak-




  1. S’N TYKYN ’YNC’ TYP


sen tigin inçe tip


sın.” Prens şöyle deyip




  1. ’WYTWTY X’NKYM XWTY MNY S’V’R


ötü[n]ti ḳan͡gım ḳutı meni sever


arz etti: “Devletli babam! Beni sever




  1. MW SYZ X’NKY ’YLYK ’YNC’ TYP


mü siz ḳan͡gı illig inçe tip


misiniz?” Babası hükümdar şöyle deyip




  1. YRLYX X’DY ’’MR’X ’WYKWKWM


yarlıġ-ḳadı amraḳ ögüküm


buyurdu: “Sevgili yavrucuğum!




  1. SYNY ’YNC’ S’V’R MN ’’Y’D’XY


sini inçe sever men ayadaḳı


Seni o kadar seviyorum (ki) avuç içindeki




  1. YYNCW MWNCWX T’K KWYZD’KY


yinçü monçuḳ teg közdeki


inci boncuk gibi. Gözdeki …”


Sözcük Çözümlemeleri


ḳayu ‘hangi’ +sı [3. tekil kişi iyelik eki] +n͡ga [yönelme durumu eki]


ozġur- ‘kurtarmak’ < oz- ‘öne geçmek, kaçmak’ –ġur [ettirgenlik eki] –ġay sen [2. Tekil kişi gelecek zaman]


ḳut ‘devlet, talih’ +ı [3. tekil kişi iyelik eki]


sev- ‘sevmek’ –er mü siz [2. çoğul kişi geniş zamanın soru şekli]


illig ‘hükümdar’ < il ‘memleket, devlet’ +lig [isimden isim yapım eki]


aya ‘avuç içi’ +da [bulunma durumu eki] +ḳı [aidiyet eki]


VII




  1. KWYNKWLC’ PYRDY ’WL ’DKW KW ’’T


kön͡gülçe birdi ol edgü kü at


Gönüle (gönlüme) göre verdi. O iyi ad (ve) san




  1. TWYRT PWLWNK D’ Y’DYLTY KWYNYNK’


tört bulun͡g-da yadıltı künin͡ge


dört tarafta yayıldı; her gün




  1. KWLXWCY L’R ’WYZWLM’DY T’XY ’’DYN


ḳolġuçı-lar üzülmedi taḳı adın


dilenciler(in ayağı) kesilmedi ve daha fazla




  1. ’’XLYX XWLTY YM’ PYR DY KWNYNK’


aġılıḳ ḳoltı yime bir-di künin͡ge


hazine istedi, yine verdi. Her gün




  1. ’’YYNK’ MWNCWL’YW PYRYP ’’XLYX


ayın͡ga munçulayu birip aġılıḳ-


her ay bu şekilde verip hazine dairesin-




  1. T’XY ’’XY P’RYM ’’ZXYN’ X’LTY


taḳı aġı barım azḳına ḳaltı


deki hazine, mal-mülk pek az kaldı.




  1. ’WL ’WYDWN ’’XYCY ’WLWXY X’NX’ ’YNC’


ol ödün aġıçı uluġı ḳanḳa inçe


O zaman baş hazinedar, hana şöyle




  1. ’WYTWNTY TNKRYM ’’XLYX XWRWX X’L


ötünti ten͡grim aġılıḳ ḳuruġ ḳal-


arz etti: “Efendim (hükümdarım) hazine kupkuru ka-




  1. YR ’’XY P’RYM ’’LXYN S’. ’WV’TS..


ır aġı barım alḳınsa[r] uvats[ar]


lıp, hazine (ve) mal-mülk tükenip dağıldığında


Sözcük Çözümlemeleri


kön͡gül ‘gönül’ +çe [eşitlik durumu eki]


bulun͡g ‘taraf’ +da [bulunma durumu eki]


yadıl- ‘yayılmak’ < yad- ‘yaymak’ –(ı)l [edilgenlik eki] –tı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman]


kün ‘gün’ +i [3. tekil kişi iyelik eki] +n͡ge [yönelme durumu eki]


ḳol- ‘istemek’ –ġuçı [sıfat-fiil eki]


üzül- ‘kesilmek’ < üz- ‘kesmek’ –(ü)l [edilgenlik eki] –me [olumsuzluk eki] –di [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman]


aġılıḳ ‘hazine’ < aġı ‘hazine, hazineye konulacak ipekli kumaş’ +lıḳ [isimden isim yapım eki] +ta [bulunma durumu eki] +ḳı [aidiyet eki]


munçulayu < bunçalayu < bu ‘işaret zamiri’ +n [zamir n’si] +ça [eşitlik eki] +la [isimden


fiil yapım eki] –(y)u [zarf-fiil eki]


azḳına ‘azıcık’ < az ‘az’ +ḳına [isimden isim yapım eki, küçültme eki]


aġıçı ‘hazinedar’ < aġı ‘hazine’ +çı [isimden isim yapım eki, meslek eki


uluġ ‘ulu, büyük’ < ul ‘temel, esas’ +luġ [isimden sıfat yapım eki: ünsüz tekleşmesi ile


uluġ] +ı [3. tekil kişi iyelik eki]


ten͡gri ‘efendi, hükümdar’ +m [1. tekil kişi iyelik eki]


alḳın- ‘tükenmek, mahvolmak’ < alḳ- ‘tükenmek’ –(ı)n [dönüşlülük eki] –sar [3. Tekil kişi şart çekimi]


VIII




  1. Y’ZWQ’ TWYŞ’ T’KYNM’K’Y ’RTYMYZ


yazuḳḳa tüşe teginmegey ertimiz


(sakın) kabahatli duruma düşmeyelim.




  1. TNKRYM YM’ X’NKY X’N ’YNC’


ten͡grim yime ḳan͡gı ḳan inçe


Efendimiz!” Yine babası han öylece




  1. TYP YRLYX’DY Q’NK Q’ZX’NS’R


tip yarlıġḳadı ḳan͡g ḳazġansar


deyip buyurdu: “Baba kazanırsa (babanın kazandığı)




  1. ’WXLY ’WYCWN TYM’Z MW KWYNKWLWK


oġlı üçün timez mü kön͡gülüg


oğlu içindir’ denmez mi? Gönlü(nün istediğini)




  1. PYRZWN KWYNKLYN P’RTM’NKL’R ’WYTWRW


birzün kön͡glin bertmen͡gler ötürü


versin, gönlünü incitmeyin.” Sonra




  1. KWYNYNK’ TYDYXSYZ PYRDY


künin͡ge tıdıġsız birdi


her gün engelsiz (istediği gibi) verdi.




  1. ’WL ‘WYDWN ’YNNC L’RY PWYRWX L’RY


ol ödün inanç-ları buyruḳ-ları


O zaman maiyeti (ve) komutanları




  1. ’YŞYDYP X’NX’ ’YNC’ TYP


işidip ḳanḳa inçe tip


işitip hana şöyle diyerek


Sözcük Çözümlemeleri


yazuḳ ‘günah, hata, yanlış’ < yaz- ‘hata işlemek’ -uḳ [fiilden isim yapım eki]


tüş- “düşmek” –e tegin- [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi]


–me- [olumsuzluk eki] -gey ertimiz [1. çoğul kişi gelecek zaman]


ti- ‘demek’ –mez mü [3. tekil kişi geniş zamanın olumsuz soru şekli]


kön͡gül ‘gönül’ +(ü)g [belirtme durumu eki]


bir- ‘vermek’ –zün [3. tekil kişi emir eki]


kön͡g(ü)l ‘gönül’ +i [3. tekil kişi iyelik eki: orta hece düşmesiyle kön͡gli] +n [belirtme durumu eki]


bert- ‘incitmek, yaralamak’ –me- [olumsuzluk eki] –n͡gler [2. çoğul kişi emir eki]


ötürü ‘sonra, dolayı’ < öt- ‘geçmek’ –ür [ettirgenlik eki] –ü [kalıplaşmış zarf-fiil eki]


tıdıġ ‘engel’ < tıd- ‘engel olmak’ –(ı)ġ [fiilden isim yapım eki] +sız [yokluk eki]


inanç ‘güvenilir kişi, bakan’ < inan- ‘inanmak’ –ç [fiilden isim yapım eki] +ları [3. çoğul kişi iyelik eki]


buyruḳ ‘kumandan, vezir’ < buy(u)r- ‘buyurmak, emir vermek’ –uḳ [fiilden isim yapım


eki: orta hece düşmesiyle buyruḳ] +ları [3. çoğul kişi iyelik eki]


IX


1 ’WYTWNTY L’R TNKRYM ’YLYK TWRWK


ötünti-ler ten͡grim ilig törüg


arz ettiler: “Yüce efendim, devleti (ve) töreyi


2 ’’XY P’RYM TWT’R ’’XY P’RYM ’’L


aġı barım tutar aġı barım al-


varlık (ve) zenginlik (ayakta) tutar, varlık (ve) zenginlik tü-




  1. XYNS’R ’YL TWRW N’CWK TWT’R PYZ


ḳınsar il törü neçük tutar biz


kenirse devleti (ve) töreyi nasıl sürdürebiliriz,




  1. TNKRYM ’WL ‘WYDWN X’NKY


ten͡grim ol ödün ḳan͡gı


yüce efendim?” O zaman babası




  1. X’N ’YNC’ YRLYX X’DY ’MR’X


ḳan inçe yarlıġ-ḳadı amraḳ


han şöyle buyurdu: “Sevgili




  1. ’WYKWKWM KWYNKLYN N’CWK


ögüküm kön͡glin neçük


yavrucuğumun gönlünü nasıl




  1. P’RT’YYN MN ’’XYCY P’RC’XY


berteyin men aġıçı barçaḳı


kırayım ben! Hazineci, bütün




  1. ’’XYCY L’R PYR’R ’WYDWN ’WYNKY


aġıçı-lar birer ödün ön͡gi


hazine görevlileri, bir müddet başka (yere)


Sözcük Çözümlemeleri


il ‘devlet’ +(i)g [belirtme durumu eki]


törü ‘töre’+g [belirtme durumu eki]


barım ‘zenginlik’ < bar ‘var, mevcut olan’ +(ı)m [isimden isim yapım eki. aġı barım ikilemesinde geçer.]


neçük ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne’ +çe [eşitlik durumu eki] +ök [pekiştirme edatı]


barça ‘hep, bütün’ < bar ‘var, var olan’ +ça [eşitlik durumu eki] +ḳı [aidiyet eki]


X




  1. P’RZWN K’NTW PYLYNK’Y ’YRYNC


barzun kentü bilingey irinç


gitsin. Kendi farkına varacaktır, şüphesiz”


2 TYP YRLQ’DY ’’NT’ ’WYTWRW


tip yarlıġḳadı anta ötürü


diye buyurdu. Bir süre sonra




  1. KY’ XWLTXWCY L’R K’LS’R


kiye ḳoltġuçı-lar kelser


dilenciler geldiğinde




  1. ’’XYCYLARYN PWLMZ ’RTY PYRKW


aġıçıların bulmaz erti birgü


hazinecilerini bulamıyorlardı. Sadaka (verecek görevli)




  1. PWLM’DY XWLTXWCYL’R YYXL’YW


bulmadı ḳoltġuçılar yıġlayu


bulamadılar, dilenciler ağlayarak




  1. P’RS’R TYKYN YM’ YWXLYW


barsar tigin yime ıġlayu


giderken prens de (arkalarından) ağlar hâlde




  1. X’LYR ’RTY ’WYTWRW TYKYN ’YNC’


ḳalır erti ötürü tigin inçe


kalırdı. Sonra prens şöyle




  1. TYP S’XYNTY ’’XYCY ’RS’R


tip saḳıntı aġıçı erser


deyip düşündü: “Hazineci eriştiğinde


Sözcük Çözümlemeleri


bar- ‘varmak, gitmek’ –zun [3. tekil kişi emir eki]


bil- ‘bilmek’ –(i)n [fiilden fiil yapım eki] –gey [3. tekil kişi gelecek zaman]


ḳoltġuçı ‘dilenci’ < ḳol- ‘istemek’ –t [fiilden fiil yapım eki] –ġuçı [sıfat-fiil eki] +lar [çoğul eki]


kel- ‘gelmek’ –ser [3. tekil kişi şart eki (zarf- fiil işleyişinde)]


birgü ‘verilecek şey, sadaka, bağış’ < bir- ‘vermek’ –gü [gelecek zaman sıfat-fiil eki]


er- ‘erişmek, ulaşmak; gelmek’ –ser [3. tekil kişi şart eki(zarf- fiil işleyişinde)]


XI




  1. M’NYNK ’WL X’NKYM X’N PWDWN


menin͡g ol ḳan͡gım ḳan bodun


(söz) benimdir. Babam kağan, halkın




  1. TYLYNK’ XWRXWP ’YNC’ YRLYX


tilin͡ge ḳorḳup inçe yarlıġ-


dedikodusundan korkup öyle buyur-




  1. X’DY ’RYNC KWYZWNWR ’T PWRX


ḳadı erinç közünür et burhdu şüphesiz. Görünürdeki ete kemiğe bürünmüş Bu-




  1. ’N ’WYK X’NK TYTYR X’YW


an ög ḳan͡g titir ḳayu


daya ana baba denir. Hangi




  1. KYŞY ’WYK X’NK KWYNKLYN PRT


kişi ög ḳan͡g kön͡glin bert-


insan ana babanın gönlünü kırar-




  1. S’R ’WL TYNLYX T’MWLWX PWLWR ’WXWL


-ser ol tınlıġ tamuluḳ bolur oġul


sa o kimse cehennemlik olur. Oğuldan




  1. XYZQ’ S’NM’Z M’N ’’MTY


ḳızġa sanmaz men amtı


kızdan (yani evlattan) sayılmaz. Ben şimdi




  1. ’WYK X’NK KWYNKLYN


ög ḳan͡g kön͡glin


ana baba gönlünü


Sözcük Çözümlemeleri


til ‘söz; dedikodu’ +i [3. tekil kişi iyelik eki] +n͡ge [yönelme durumu eki]


közün- ‘görünmek’ –ür [3. tekil kişi geniş zaman]


tit- ‘denmek, denilmek’ < ti- ‘demek’ –t [fiilden fiil yapım eki] –ir [3. tekil kişi geniş zaman]


san- ‘sayılmak, hesap edilmek’ < sa- ‘hesap etmek, saymak’ –n [fiilden fiil yapım eki,


edilgenlik eki]


XII




  1. P’RTM’YYN X’NKYM ’YLYK


bertmeyin ḳan͡gım ilig


kırmayayım. Hükümdar babam




  1. TYLK’ KYRM’ZWN ’WYZ X’Z


tilke kirmezün öz ḳazdile düşmesin. Kendi ka-




  1. X’NCYM ’WYZ’ ’DKW XYLYNC XYL’YYN


ġançım öz edgü ḳılınç ḳılayın


zancım ile iyi işler yapayım.”




  1. TYP S’XYNTY ….


tip saḳıntı. ….


diye düşündü. ….


Sözcük Çözümlemeleri


bert- ‘kırmak, yaralamak’ –me [olumsuzluk eki] –yin [1. tekil kişi emir eki]


kan͡g ‘baba’ +(ı)m [1. tekil kişi iyelik eki. Uygur Türkçesinde Orhun Türkçesindeki gibi


unvanlar isimlerden sonra gelir.]


til ‘dil’ +ke [yönelme durumu eki. tilke kir- “dile düşmek”]

Güncelleme Tarihi: 14 Nisan 2018, 12:46
YORUM EKLE