Nesne: Belirtili Nesne, Belirtisiz Nesne

Nesne: Belirtili Nesne, Belirtisiz Nesne

Yüklemde bildirilen ve öznenin yaptığı işten doğrudan etkilenen öğe nesnedir.

Nesne: Belirtili Nesne, Belirtisiz Nesne

Nesnenin Tanımı

Nesne: Yüklemde bildirilen ve öznenin yaptığı işten doğrudan etkilenen öge nesnedir.

* Dolayısıyla sadece fiil cümlelerinden yüklemi geçişli fiil olanlar nesne alır. Az da olsa isim cümleleri de nesne alabilir.

* Düz tümleç de denir.

* Yükleme sorulan "ne?, neyi?, kimi?" sorularının cevabıdır. 

  • Burada son fırtına son dalı kırıyordu.
  • Bütün bu yalılar, eski Boğaziçi hatıralarını sayıklar.
  • Türk halkı bağımsızlığını, Ulu Önder'e ve onunla birlikte savaşanlara borçludur. 

Nesnenin Türü

] İsimler, zamirler, adlaşmış sıfatlar, tamlamalar, fiilimsiler, soru kelimeleri, kısaca özne olabilen bütün kelimeler, kelime grupları ve iç cümleler nesne olabilir.  

  • Babam gazetesini okuyor; annem de yemek kitabından öğrendiği tarifleri kendi hükümdarlığında uyguluyordu.
  • İyilik eden iyilik bulur.
  • Ayıkla pirincin taşını.
  • Bugün bana ne getirdin?
  • Siz bunlardan hangisini istersiniz?
  • Çocuk sevinçle, "Bitirdim!" dedi.
  • Atalarımız, "Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur." demişler.
  • Sabahları odadan odaya gezinerek düşünmeyi severim. 

Nesne Çeşitleri

Belirtili nesne ve belirtisiz nesne olmak üzere ikiye ayrılır. 

Belirtme hâl eki alanlara belirtili; yalın hâlde olanlara da belirtisiz nesne denir. 

  • Her gün gazete okuyorum. (belirtisiz nesne)
  • Gazeteyi her gün okuyorum. (belirtili nesne)

] Belirtisiz nesnenin kullanılması ile belirtili nesneninki arasında belirgin anlam farkı vardır. Nesnenin yeri de önemlidir. Belirtili nesnenin cümle içinde belirli bir yeri yoktur. Kullanıldığı yere göre cümleye değişik anlamlar katar. 

  • Bunu bana bir çocuk anlatı.            Vurgulanan: herhangi bir çocuk
  • Bir çocuk bana bunu anlattı.          Vurgulanan: bu
  • Her hafta bir kitabı okurum.          Belirli kitaplardan birini
  • Bir kitabı her hafta okurum.          Belirli bir tek kitabı 

] Belirtisiz nesne daima yüklemden hemen önce gelir. Yüklemle belirtisiz nesne arasına "de, dahi, bile" edatlarından başka bir kelime giremez.

  • Her hafta bir kitap okurum. 
  • Bu günlerde herkes böyle şeyler anlatıyordu.
  • Gezi sırasında sincap bile gördük. 

* Bazı nesneler belirtme hâl eki almadıkları hâlde anlamca belirtili nesnedir.

  • "Küçük bir çırak tutmalıyız." derdi.
  • Gaz lâmbası ışığında Ömer Seyfettin okurduk. 

Nesne'nin Sayısı

Bir cümlede birden fazla nesne bulunabilir; ancak bu nesneler belirtili veya belirtisiz olma bakımından aynı özelliği taşımalıdır.  

  • "Gurbette duyduğum sonu/ gelmez hüzünleri,
    Yaprakların döküldüğü/ hicranlı günleri,
    Andım birer birer, acıdım kendi hâlime." (YKB)
  • Dağılmış eşyaları, / titreyen çocukları, / oraya buraya şaşkın koşuşan kadınları/ buğulu buğulu gördü.
  • Uçurtmalar biraz gök, / açık hava, / rüzgâr ister. 

* Bazı cümlelerde ikinci nesne, birincinin açıklayıcısıdır.

Surların önünde, kemerlerinden hâlâ o ilk girişten bir akis saklayan kapılara bakarak, Türk tarihinin en güzel ve en büyük iklimlerinden biri olan o "Mayıs günü"nü, bize bu şehri ve onun emsalsiz güzelliklerini hediye eden günü beraberce yaşardık. 

Güncelleme Tarihi: 08 Ağustos 2018, 19:58
YORUM EKLE