1- İlk Türkçe sözlükler,  Geçmişten günümüze önemli Türkçe sözlükler: 1- Divânü Lugâti’t-Türk

TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN TARİHİ SÖZLÜKLERİ,İlk Türkçe sözlükler,  Geçmişten günümüze önemli Türkçe sözlükler,  tarih boyunca türkçe sözlükler sergisi,  türk edebiyatında ilk sözlükler,  ilk türkçe sözlük kim tarafından yazılmıştır,  sözlüklerimiz edebiyat,  geçmişten günümüze türk sözlükçülüğü,  türkiye türkçesinin tarihsel sözlüğü,

1- İlk Türkçe sözlükler,  Geçmişten günümüze önemli Türkçe sözlükler: 1- Divânü Lugâti’t-Türk

TARİHTEKİ  TÜRKÇE SÖZLÜKLER HANGİLERİDİR?

TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN TARİHİ SÖZLÜKLERİ,İlk Türkçe sözlükler, Geçmişten günümüze önemli Türkçe sözlükler, tarih boyunca türkçe sözlükler sergisi, türk edebiyatında ilk sözlükler, ilk türkçe sözlük kim tarafından yazılmıştır, sözlüklerimiz edebiyat, geçmişten günümüze türk sözlükçülüğü, türkiye türkçesinin tarihsel sözlüğü,


Türkçe yazılmış ve yabancılara Türkçe öğretimine yönelik sözlükler bir takım ayırıcı özellikler gösterir. Bu özelliklerin bir kısmı Kaşgarlı Mahmud’un Divânü Lugâti’t Türk’ünden beri süregelen özelliklerdir. Sözgelimi: sözcüklerin geçtiği metinlerin tamamının örnek olarak verilmesi, eklerin görevleriyle birlikte sınıflandırılması ve sözlüğün yazıldığı Türkçe kolu dışında yakın kollardaki sözcük biçimlerinin de belirtilerek verilmesi gibi. Bunun dışında tarihsel Türkçe sözlüklerde günümüz sözlükçülüğünde görülmeyen bir başka özellik de sözcüklerin Arapça dil bilgisi kurallarına göre sınıflandırılarak verilmesi, Türkçeye özgün kullanımların ‘istisna’ başlığıyla gösterilmesidir. Bu sözlükler içeriklerine göre iki dilli, ikiden çok dilli sözlükler olmak üzere iki ayrı başlıkta gruplandırılabilir. Tüm sözlükler aynı zamanda örnekli dil bilgisi kitabı özelliği de gösterirler.


1.1. Divânü Lugâti’t-Türk-Kaşgarlı Mahmud (1072-1074)


(Türkçenin Bütün Sözcükleri)

Karahanlı Türkçesi döneminde yazılan bu ansiklopedik sözlüğün ön sözünde Kaşgarlı Mahmud eserini 1072-1074 yıllarında Bağdat’ta tamamladığını ve Abbasi Halifesi EI-Muktedi’ye sunduğunu belirtir ve ekler “Tanrı yeryüzündeki erki Türklere vermiştir; bunların dilini öğrenmekte fayda vardır. Bu kitabı Araplara Türkçe öğretmek için yazdım, buyurun”. 960 yılında Türklerin Budizm'i bırakıp İslâmiyet’i seçmeleri nedeniyle Türkçe, Arapça ve Farsçanın yoğun etkisi altında olduğundan Soğdca gibi yok olma tehlikesi ile yüz yüzedir. Kaşgarlı da Divânü Lugâti’t-Türk’ü Türkçenin de Arapça gibi büyük bir dil olduğunu kanıtlamak amacıyla yazmıştır. Bir başka yazılış amacı da Türklerin Bağdat’taki yönetimi ve halife sarayını ele geçirmesi nedeniyle siyasal işler için Türkçe öğrenmek isteyen Araplara Türkçe öğretmektir.

 

Sözlüğün başında ayrıntılı bir ön söz ve Türklerin yerleşim bölgelerini gösteren bir harita vardır. Sözlükte 7500 Türkçe sözcüğün Arapça karşılığı, örnek cümleler ve folklorik metinlerde kullanımı vardır. Sosyal yaşamın her alanıyla ilgili sözcükler bulunur. Sözlük, Arapların kolay anlayabilmesi için Arapça dil bilgisi kategorilerine göre sınıflandırılmış, sekiz bölüme ayrılmıştır. Bu bölümleme biçim bilgiseldir. Sözcüklerin ve eklerin çeşitli Türk diyalektlerindeki biçimlerini de gösterdiği göz önünde bulundurulduğunda diyalektolojik bir sözlük olduğu söylenebilir. Farklı diyalektlerin söyleyiş özelliklerinin gösterimi sırasında da oldukça fonetik bir gösterim kullanılmıştır. Uzun ünlüler, /w/ ses birimi ve Arap alfabesinde kullanılmayan bazı harfler de kullanılmıştır.

 

Genel olarak biçim bilgisi öğretiminde tümevarım yönetimi uygulanan sözlükte örneklerden kurala gidilmiş, tek tek kurallar açıklanmamıştır. Yabancı dil öğretim yöntemi olarak dil bilgisi çeviri yönteminin egemen olduğu sözlükte biçim bilgisel ögeler yapısalcı yaklaşımla ele alınmıştır.

Pratik Türkçe öğretimi yanında edebî Türkçe öğretiminde ve ticaret diline yönelik Türkçe öğretiminde de kullanılması amaçlandığından özel amaçlı Türkçe öğretimine de yöneliktir.

Örnek bölüm:
“alp: yiğit, alp yaġıda alçaķ çoġıda ‘yiğit düşman karşısında,  yumuşak huylu (adam) savaşta (belli olur)’ Şu kesitte de kullanılmıştır:

Alper Toňa öldi mü
Isız ajun ķaldı mu
Ödlek öçin aldı mu
Emdi yürek yırtılur

(Alper Toňa (Efrasiyap Han öldü mü?  Kötü/kahpe dünya kaldı mı? Kahpe dünya öcünü aldı mı? Şimdi  yürek(ler) parçalanıyor.) alķadı/begge alķış alķadı: Bey övüldü, alkışlandı. Alķalur, alķamaķ)”

Güncelleme Tarihi: 20 Aralık 2018, 18:04
YORUM EKLE