Bilinen İlk Türk Aşk Şiiri Sevgili (Göktürk Yazısıyla)-Aprın Çor  

Aprın Çor , Göktürkçe İlk Aşk Şiiri Sevgili, Aprın Çor, Göktürkçe aşk şiiri Aprın Çor, Aprın Çor Tigin ve Şiirleri, Aprın Çor Tigin, Aprın Çor, Amrak, Sevgili, İlk Türk Şiiri

Bilinen İlk Türk Aşk Şiiri Sevgili (Göktürk Yazısıyla)-Aprın Çor  

Bilinen İlk Türk Şiiri Sevgili (Göktürk Yazısıyla)-Aprın Çor                                                                             

Bilinen İlk Türk Şiiri Sevgili (Göktürk Yazısıyla)-Aprın Çor , Göktürkçe İlk Aşk Şiiri Sevgili, Aprın Çor, Göktürkçe aşk şiiri Aprın Çor, Aprın Çor Tigin ve Şiirleri, Aprın Çor Tigin, Aprın Çor, Amrak, Sevgili, İlk Türk Şiiri

Göktürkçe aşk şiiri Sevgili - Aprın Çor  Göktürkçe, Göktürkçe İlk Aşk Şiiri Sevgili  Aprın Çor    

Göktürkçe Dersler, Göktürk Alfabesi, Göktürkçe Harfler

GÖKTÜRKÇE DAMGALAR (GÖKTÜRKÇE HARFLER)

A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z : NY İÇ IK LT NT NG ÖK

Göktürkçe konusundaki tüm yazılara ulaşmak için lütfen tıklayınız: Göktürkçe

Göktürkçe dersler konusundaki tüm yazılara ulaşmak için lütfen tıklayınız: Göktürkçe Dersler

Göktürkçe adınızın yazılışı için lütfen tıklayınız: Göktürkçe Adımın Yazılışı

BİLİNEN İLK TÜRK ŞAİR: APRIN ÇOR TİGİN VE ŞİİRLERİ

Mani dini etkisi altında yazılmış şiirlerden ikisinde, bunların Aprın Çor Tigin adlı bir şaire ait olduğu kaydedilmiştir. Bu varsayımdan hareketle, adı günümüze kadar gelebilmiş ilk şair, Aprın Çor Tigin’dir. Bu nedenle pek çok kaynakta Aprın Çor Tigin’in, adı bilinen en eski Türk şairi sayılabileceği belirtilmektedir. Turfan kazılarında bulunan bu şiirler ilk kez A. von Le Coq tarafından 1919 yılında yayımlanmıştır.

Bu şairin elimize geçen iki şiirinden ilki, üç dörtlükten oluşan ve ilâhî tarzında yazılmış bir övgüdür. İlk dörtlüğü zedelenen bu şiirin ikinci ve üçüncü dörtlükleri şöyledir:

İLÂHÎ

Bilegüsüz yiti vaj[ır ti]yür

Bilegüsüz yiti vajı[r ti]yür

Vajırda ötvi biligligim tözünüm yarukum

Vajırda ötvi biligligim bilgem yangam

Bilenmeden keskin (olan) elmas(tır) derler;

Bilenmeden keskin (olan) elmas(tır) derler;

Elmastan daha keskin bilgilim, asilim, ışığım,

Elmastan daha keskin bilgilim, bilgem, filim.

Kün tengri yarukın teg köküzlügüm bilgem

Kün tengri yarukın teg köküzlügüm bilgem

Körtle tözün tengrim külügüm küzünçüm

Körtle tözün tengrim burkanım bulunçsuzum

Gün Tanrıışığı gibi göğüslüm bilgem,

Gün Tanrı ışığı gibi göğüslüm bilgem;

Güzel (ve) asil Tanrım, ünlüm, koruyanım!

Güzel (ve) asil Tanrım, Buda’m, bulunmazım!

Aprın Çor Tigin’in ikinci şiiri, aşk konusunda yazılmış din dışı bir şiirdir. Yedi dörtlükten oluşan bu şiirin ilk dörtlüğü kayıptır. “Sevgili” adı verilebilecek olan bu şiir, Uygur edebiyatının, dolayısıyla Türk şiirinin ilk ve en eski lirik şiir örneği sayılmaktadır.

SEVGİLİ - APRIN ÇOR

kasınçıgımın öyü
kadgurar men
kadgurdukça kaşı körtlem
kavışıgsayur men

öz amrakımın öyür men
öyü evirür men ödüçün
öz amrakımın
öpügseyür men

barayın tiser
baç amrakım
baru yime umaz men
bagırsakım

kireyin tiser
kiçigkiyem
kirü yime urnaz men
kin yıpar yıdlıgım

yaruk tengriler
yarlıkazunın
yavaşım birle
yakışıpan adrılmalım

küçlüg priştiler
küç birzünin
közi karam birle
külüşüpen oluralım

Aprın Çor Tigin ve Şiirleri

Maniheist dönem Uygur edebiyatının bir temsilcisi olan Aprın Çor Tigin'in nerede ve ne zaman doğduğuyla, ailesiyle, aldığı eğitimle ya da mesleğiyle ilgili herhangi bir bilgi mevcut değildir. Buna rağmen, adındaki tigin, onun bir şehzade olduğuna işaret etmektedir. Kendisiyle ilgili bilinenler, şiirlerinin yazılı olduğu yaprağın başındaki [başlantı] aprın çor [tigin kügi t]akşutları ile her iki şiirinin sonunda yazılmış bulunan [t]ükedi [a]prın çor tigin kügi ifadelerinden ibarettir. Dolayısıyla kaynaklarda, hangi muhitte yaşadığı ya da nerede öldüğüyle ilgili olarak da herhangi bir bilgi yer almamaktadır.

Aprın Çor Tigin, şairi belli ilk Türkçe şiirlerin yazarı olarak kabul edilir ve Maniheist dönem Uygur edebiyatından günümüze ulaşan sekiz şiirden ikisini o yazmıştır (Ercilasun 2008: 226-227). Şiirlerinden ilki Mani övgüsüyle ilgilidir. "Sevgili" adıyla tanınan diğer şiiri ise, Türk edebiyatının bilinen ilk aşk temalı lirik şiiridir. Şairin Mani övgüsünü konu edinen ilahi niteliğindeki şiiri, dörtlükler şeklinde düzenlenmiştir ve mısra başı kafiyelidir. Toplamda 12 mısradan oluşan bu şiirin her mısrasındaki hece sayısı ortalama 12'dir. "Sevgili" adı verilen diğer şiiri de dörtlüklerden oluşmaktadır ve yine mısra başı kafiyelidir. Buna rağmen, şiirin üçlüklerden oluştuğuna dair görüşler de mevcuttur (Arat 1960: 38); fakat mısra başı kafiyeler göz önünde bulundurulduğunda, dörtlüklerden oluşuyor olması daha muhtemel görünmektedir.

Aprın Çor Tigin'in şiirleri Turfan'da bulunan metinler arasında yer almaktadır ve bunlar 24x15.5 cm büyüklüğündeki T. M. 419 yer işaretli, bazı kısımları eksik ya da yer yer hasarlı bir kâğıt üzerine Uygur harfleriyle yazılmıştır. Onun Mani övgüsüyle ilgili şiiri ilk olarak transkripsiyonlu bir şekilde, tercümesiyle beraber Albert August von Le Coq, ikinci şiiri ise, aynı şekilde Willy Bang tarafından neşredilmiştir. Türkiye'de ilk olarak Reşid Rahmeti Arat, Talat Tekin ve Osman Fikri Sertkaya gibi araştırmacılar Aprın Çor Tigin'in şiirleri üzerine inceleme ve değerlendirmelerde bulunmuşlardır. Bunlardan Arat, Aprın Çor Tigin'in, şiirlerinin genel ahengini kuvvetlendirmek için sık sık benzer hecelerin tekrarına başvurduğunu belirterek, düzgün bir vezin sırası takip ettiğini vurgular ve her iki şiirini de detaylıca tahlil eder (1965: 19, 1960: 37-38). Tekin, şairin, şiirlerindeki dizeleri olduğu gibi veya çok az farkla tekrar ettiğini, bunun da anlamı pekiştirip manzumeye ayrı bir ahenk kattığını ifade eder (1986: 13). Sertkaya ise, şiirler üzerine yapılan çalışmaları topluca değerlendirir (1986: 60-61). Aprın Çor Tigin'in şiirleri en erken 8. en geç 9. yüzyılla tarihlendirilmiş olsa da, konuyla ilgili kesin bilgilere ulaşmak mümkün görünmemektedir.

Arat, Reşid Rahmeti (1960). "Edebiyatımızda İlk Lirik Şiir". Türk Yurdu S. 284: 37-38.

Arat, Reşid Rahmeti (1965). Eski Türk Şiiri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yay.

Arat, Reşid Rahmeti (1987). Makaleler (hzl. Osman Fikri Sertkaya). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay.: 478-479.

Ercilasun, Ahmet Bican (2008). Türk Dili Tarihi. Ankara: Akçağ Yay.

Sertkaya, Osman Fikri (1986). "Eski Türk Şiirinin Kaynaklarına Toplu Bir Bakış". Türk Dili, Türk Şiiri Özel Sayısı 1 (Eski Türk Şiiri) 409: 43-80.

Tekin, Talat (1986). "İslam Öncesi Türk Şiiri". Türk Dili Dergisi, Türk Şiiri Özel Sayısı I 409: 3-42.

Sevgili


kasınçıgımın ö[yü]
kadgurar men
kadgurduk[ça] kaşı körtlem
kavışıgsayur men

öz amrakımın öyür men
öyü evirür men ödü…çün
öz amrak[ımın]
öpügseyür men

barayın tiser
baç amrakım
baru yime umaz men
bagırsakım

kireyin tiser
kiçigkiyem
kirü yime urnaz men
kin yıpar yıdlıgım

yaruk tengriler
yarlıkazunın
yavaşım birle
yakışıpan adrılmalım

küçlüg priştiler
küç birzünin
közi karam birle
k[ül]üşüp[en] oluralım

Tekin, Talat (1986). "İslam Öncesi Türk Şiiri". Türk Dili Dergisi, Türk Şiiri Özel Sayısı I 409: 3-42.

Mani'ye Övgü


[bizing tengrimiz ed]güsi redni tiyür
[bizing tengrimiz ed]güsi redni tiyür
[redni]de yig mening edgü [tengr]im alpım begrekim
rednide yig mening tengrim alpım begrekim

bilegüsüz yiti vaj[ır ti]yür
bilegüsüz yiti vajı[r tiyür]
vajırda ötvi biligligim tüzünüm yarukum
vajırda ötvi biligligim bilgem yangam

kün tengri yarukın teg köküzlügüm bilgem
kün tengri yarukın teg köküzlügüm bilgem
körtle tüzüm tengrim külügüm küzünçüm
körtle tüzün tengrim burkanım bulunçsuzum

Arat, Reşid Rahmeti (1987). Makaleler (hzl. Osman Fikri Sertkaya). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay. 478-479.

Güncelleme Tarihi: 04 Mart 2019, 09:42
YORUM EKLE