Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı, Noktalama İşaretleri

Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı, Noktalama İşaretleri

Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı, Noktalama İşaretleri

Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı

Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı

1. Nokta 2. Virgül 3. İki Nokta 4. Noktalı Virgül 5. Üç Nokta 6. Soru İşareti 7. Ünlem İşareti 8. Tırnak İşareti 9. Kesme İşareti 10. Yay Ayraç 11. Kısa Çizgi 12. Uzun Çizgi 13. Eğik Çizgi

Duygu ve düşüncelerimizi daha açık ifade etmek, okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak amacıyla kullandığımız işaretlere noktalama işaretleri denir. Türkçemizde kullandığımız noktalama işaretleri ve noktalama işaretlerinin işlevleriyle kullanım alanları şu şekildedir:

NOKTALAMA İŞARETLERİ KOLAY ERİŞİM ÇİZELGESİ

Nokta (.)

Tek Tırnak İşareti

Virgül (,)

Kesme İşareti (‘)

İki Nokta (:)

Yay Ayraç (( ))

Noktalı Virgül(;)

Köşeli Ayraç ([ ])

Üç Nokta (…)

Kısa Çizgi (-)

Soru İşareti (?)

Uzun Çizgi (–)

Ünlem İşareti (!)

Eğik Çizgi (/)

Tırnak İşareti (” “)

Denden İşareti (")

1. Nokta (.)

 >  Cümlenin sonuna konur.

Örnek(ler)

» Bu sabah çok erken uyandım.
» Türk Dil Kurumu, 1932 yılında kurulmuştur.

 >  Bazı kısaltmaların sonuna konur.

Örnek(ler)

» Cad. (cadde)
» Alb. (albay)
» İng. (İngilizce)
» Prof. (profesör)
» Dr. (doktor)
» sf. (sıfat)

 >  Sayılardan sonra, sıra bildirmek için “-ıncı, -inci” ekinin yerine konur.

Örnek(ler)

» Dayımlar bu apartmanın 10. katında oturuyor.
» Bağdat, IV. Murat zamanında fethedildi.

 NOT  Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur.

Örnek(ler)

» Törene 5, 6, 7 ve 8. sınıflar katıldı.

 >  Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur.

Örnek(ler)

» 1.          I.           A.            a.

 >  Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» Ablam 18.08.1988 tarihinde doğmuş.

 NOT  Tarihlerde ay adları yazıyla da yazılabilir. Bu durumda ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz.

Örnek(ler)

» Atatürk 10 Kasım 1938’de vefat etti. (doğru)
» Atatürk 10.Kasım.1938’de vefat etti. (yanlış)

 >  Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» Toplantı yarın 13.30’da başlayacakmış.
» Sınav pazar günü 09.15’te yapılacak

 >  Bibliyografik künyelerin sonuna konur.

Örnek(ler)

» Cahit Sıtkı TARANCI, Otuz Beş Yaş, Can Yayınları, İstanbul, 1995.

 >  Dört ve dörtten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur.

Örnek(ler)

» 745.450, 14.365, 9.400

 >  Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır.

Örnek(ler)

» 9.3 =27

Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı, Noktalama İşaretleri

2. Virgül (,)

 >  Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur.

Örnek(ler)

» İki katlı, bahçeli, mavi boyalı bir evleri vardı. cümlesinde virgül, sıfatların arasında kullanılmıştır.
» Herkes fırtınadan, kardan, soğuktan korkar mı? cümlesinde virgül, dolaylı tümleçlerin arasında kullanılmıştır.

 >  Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» İyilik et komşuna, iyilik gelsin başına.
» Boyalarla oynamış, boyalan yüzüne gözüne bulaştırmıştı.

 >  Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan ögeleri belirtmek için konur.

Örnek(ler)

» Yaşar, o dar ve patika yollardan geçip yıllar önce terk ettiği köyüne özlem dolu bir şekilde dönüyordu.

 >  Cümle içinde ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır.

Örnek(ler)

» Hiç kimse onun, Tamer’in, suçlu olduğuna inanmıyordu. cümlesine altı çizili bölüm ara sözdür. Bu ara sözün başında ve sonunda virgül kullanılmıştır.

 >  Tırnak içinde olmayan aktarma cümlelerinden sonra konur.

Örnek(ler)

» Çadırları şu düzlüğe kuralım, dedi.

 >  Konuşma çizgisinden önce konur.

Örnek(ler)

» Ahmet Usta çırağına, – Evladım 13-14 anahtarı ver, dedi.

 >  Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, kabul ve teşvik bildiren “hayır, yok, evet, peki, pekâlâ, tamam, olur, hayhay, başüstüne, öyle, haydi, elbette…” gibi kelimelerden sonra konur.

Örnek(ler)

» Olur, bu yıl tarlaya çavdar ekelim.
» Evet, ikimiz de geliyoruz sinemaya.

 >  Bir kelimenin kendisinden sonra gelen kelime veya kelime gruplarıyla yapı ve anlam bakımından bağlantısı olmadığını göstermek ve anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.

Örnek(ler)

» Genç doktorun odasını sordu.
cümlesinde anlam belirsizliği vardır. Çünkü bu cümlede “Doktor mu genç?”yoksa “Genç biri doktorun odasını mı soruyor?” belli değildir. İşte bu belirsizliği gidermek için genç sözcüğünden sonra virgül kullanılır:
» Genç, doktorun odasını sordu. 

 >  Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur.

Örnek(ler)

» Çocuklar, müzeye girerken sırayı bozmayalım. 

 >  Bibliyografik künyelerde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra konur.

Örnek(ler)

» Cahit Sıtkı TARANCI, Otuz Beş Yaş, Can Yayınları, İstanbul, 1995.

 UYARI  Metin içinde ve, veya, yahut bağlaçlarından önce de sonra da virgül konmaz.

Örnek(ler)

» Dört veya beşinci atışında oku hedefe isabet ettirdi.

 UYARI  Metin içinde tekrarlı bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz.

Örnek(ler)

» Hem gider hem ağlar.
» Ya kirayı öde ya da dükkânı hemen boşalt.

 UYARI  İkilemeler arasına virgül konmaz.

Örnek(ler)

» Zaman ağır ağır ilerliyordu. (doğru)
» Zaman ağır, ağır ilerliyordu. (yanlış)

 UYARI  Şart ekinden (-se / -sa) sonra virgül konmaz.

Örnek(ler)

» Sıkı giyinmezsen dışarı çıkmana izin vermem.

 UYARI  Cümlede pekiştirme ve bağlama görevinde kullanılar “de / da” bağlacından sonra virgül konmaz.

Örnek(ler)

» Sen razı olmasan da oraya ben de geleceğim.

 UYARI  Metin içinde zarf-fiil ekleri (-ip, -meden, -ince, -ken, -dikçe, -erek, -diğinde, -meksizin … ) ile oluşturulmuş kelimelerden sonra virgül konmaz.

Örnek(ler)

» Süleyman, yanımızdan koşarak geçti.
» Selam verip odasına geçti.

3. İki Nokta (:)

 >  Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna konur.

Örnek(ler)

» Bu zor soruyu sınıfta iki kişi bilmişti: Sibel ve Esma.

 >  Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.

Örnek(ler)

» Aklın ve bilimin üç büyük düşmanı vardır: Fenalık, cahillik ve tembellik.

 >  Edebî eserlerdeki karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişinin adından sonra konur.

Örnek(ler)

» Hacivat: Hoş geldin sevgili Karagöz’üm!
Karagöz: Hoş bulduk kel kafalı kara üzüm!

 >  Doğrudan yapılan aktarmalarda, aktarılan söz ya da yazıdan önce konur.

Örnek(ler)

» Yunus şöyle dedi: “Büyüyünce pilot olacağım.”
Bu cümlede başkasından aktarılan bir söz vardır. Bu yüzden aktarılan sözden önce iki nokta kullanılmıştır.

 >  Genel Ağ (internet) adreslerinde kullanılır.

Örnek(ler)

» http://www.dilbilgisi.net

 >  Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.

Örnek(ler)

» 49:7 = 7

4. Noktalı Virgül (;)

 >  Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» Erkek çocuklara Fatih, Osman, Murat; kız çocuklara ise Buse, Meryem, Havva adları verilir.

 >  Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.

 >  Cümleleri birbirine bağlayan “ama, fakat, lâkin, çünkü” gibi bağlaçlardan önce konabilir.

Örnek(ler)

» Konuşuyorum; çünkü gerçekleri siz de bilmelisiniz.

5. Üç Nokta (…)

 >  Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.

Örnek(ler)

» Tepeyi aşınca karşımızda kıpkırmızı gelincik tarlaları

 >  Kaba sayıldığı için veya bir başka nedenle açıklanmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur.

Örnek(ler)

» Bu sırrı sadece E biliyor.
» Kılavuzu karga olanın burnu btan kurtulmaz.

 >  Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime veya bölümle­rin yerine konur.

Örnek(ler)

» 
Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım.
Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım!

Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar,
“Medeniyet!” dediğin tek dişi kalmış canavar?

 >  Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek veya ifadeye güç katmak için konur.

Örnek(ler)

» Sana uğurlar olsun Ayrılıyor yolumuz!

 >  Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan, eksik bırakılan cevap­larda kullanılır.

Örnek(ler)

» — Kimsin?
— Ali.
— Hangi Ali?
— 
— Sen misin, Ali usta?
— Benim!

 >  Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur.

Örnek(ler)

» Annesi onu bir bakışta tanıdı:
— Osman

 UYARI  Üç nokta yerine iki veya daha çok nokta kullanılmaz.

 UYARI  Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konulması yeterlidir.

Örnek(ler)

» Nasıl da akşam oldu?..

6. Soru İşareti (?)

 >  Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.

Örnek(ler)

» Affedersiniz, Üsküdar’a nasıl gidebilirim?
» Söylediklerimi anladınız mı?

 >  Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur.

Örnek(ler)

» Gümrükteki memur başını kaldırdı:
— Adınız?

 >  Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır.

Örnek(ler)

» Yunus Emre (Doğum yeri: ?) → (bilinmeyen)
» 1496 (?) yılında doğan Fuzuli… → (kesin olmayan)
» Dün akşam 5 saat (?) ders çalışmış. → (şüpheyle karşılanan)

 NOT  Soru ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur.

Örnek(ler)

» Yemeği mutfakta mı yiyelim, balkonda mı?

 UYARI  Metin içinde “mı/mi” eki, cümleye zaman anlamı katıyorsa cümle sonuna soru işareti konmaz.

Örnek(ler)

» Hava karardı mı eve gideriz.

7. Ünlem İşareti (!)

 >  Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.

Örnek(ler)

» Su ne kadar da soğuk!
» Ne mutlu sizin gibilere!

 >  Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.

Örnek(ler)

» Dikkat et! Üzerine çamur sıçramasın.
» Ey Türk gençliği!

 NOT  Ünlem işareti, seslenme ve hitap sözlerinden hemen sonra konulabileceği gibi cümlenin sonuna da konabilir.

Örnek(ler)

» Eyvah! Yine geç kaldım.
Eyvah, yine geç kaldım!

 NOT  Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti kullanılır.

Örnek(ler)

» Kendi hâlinde biriymiş (!) kimsenin işine burnunu sokmazmış (!)

8. Tırnak İşareti (” “)

 >  Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır.

Örnek(ler)

» Peyami Safa: Kendimize uygun eserler okuruz. der.

 NOT  Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan işaret (nokta, soru işareti, ünlem işareti vb.) tırnak içinde kalır. Tırnaktan sonra cümle devam ediyorsa tırnak kapatılır ve cümle küçük harfle devam eder.

Örnek(ler)

» Andre Gide: Yazmaya başlayınca en zor şey samimi olmaktır. diyor.

 >  Özel olarak belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınır.

Örnek(ler)

» En yakınımız bile olsa kaldırımtretuvar diyene kızsak, yer ayırtmak yerine rezerve etmeyi kullananları affetmesek…

 >  Cümle içerisinde kitapların ve yazıların adları ve başlıkları tırnak içine alınır.

Örnek(ler)

» Bu sıralar Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın Dört Kanatlı Kuş adlı şiir kitabım okuyorum.

 UYARI  Tırnak içine alınan sözlerden sonra kesme işareti kullanılmaz.

Örnek(ler)

» Necip Fazıl’ın “Çilesini okudunuz mu?

9. Kesme İşareti (‘)

 >  Özel isimlere getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır.

Örnek(ler)

» Elif Şafakta, Cüneyt Arkına → (Kişi adları, soyadları ve takma adlar)
» Dünyanın, Marsa → (Gök bilimiyle ilgili adlar)
» Çırağan Sarayının, Çanakkale Şehitleri Anıtına → (Saray, köşk, han, kale, köprü, anıt vb. adları)
» Kaplumbağa Terbiyecisinde, Kaşağıyı → (Kitap, dergi, gazete ve sanat eseri adları)
» Karabaşa, Minnoşu → (Hayvanlara verilen özel adlar)
» Cumhuriyet Döneminde, Orta Çağın → (Akım, çağ ve dönem adları)

 UYARI  Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki (-lar, -ler) ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz.

Örnek(ler)

» Türklük, Ahmetler, Hristiyanlıktan, Avrupalılaşmak, Aydınlı, Atatürkçülüğün…

 UYARI  Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.

Örnek(ler)

» Türk Tarih Kurumuna, Et Balık Kurumunda

 >  Kişi adlarından sonra gelen saygı sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» Fatma Hanıma, îdris Beyi

 >  Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» ABDde kasırga, hayatı felce uğrattı.
» Bu film, TVde ilk kez yayınlanıyor.

 UYARI  Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalar kesmeyle ayrılmaz. Bu tür kısaltmalarda ek noktadan ve üs işaretinden sonra, kelimenin ve üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır.

Örnek(ler)

» vb.leri, Alm.yı, cm²e (santimetre kareye)

 >  Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» Üniversiteden 1993te mezun olmuş.
» İsterseniz 8inci kata çıkalım.

 >  Şiirde veya konuşma sırasında seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kesme işareti kullanılır.

Örnek(ler)

» Güzelliğin on paretmez
Bu bendeki aşk olmasa (Âşık Veysel)
» Noldu da geri döndünüz?

 >  Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» adan zye kadar, -lıkla türetilmiş sözcükler

 NOT  Özel adlar için yay ayraç (parantez) içinde bir açıklama yapıldığında kesme işareti yay ayraçtan önce kullanılır.

Örnek(ler)

» Yunus Emrenin (1240?-1320), Yakup Kadrinin (Karaosmanoğlu)

10. Yay Ayraç (Parantez) ( )

 >  Cümlenin yapısıyla doğrudan doğruya ilgisi olmayan açıklamalar için kullanılır.

Örnek(ler)

» Bu beldenin ormanlarını (Aslında orman demeye de bin şahit gerek.) yok olmaktan kurtarmalıyız.

 NOT  Yay ayraç içinde bulunan özel isimler ve yargı bildiren anlatımlar büyük harfle başlar ve sonuna uygun noktalama işareti getirilir.
» Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılır.

Örnek(ler)

» Yaşlı kadın — (Ağır adımlarla yaklaştı.) Evladım, bana yardım eder misin?

 >  Alıntıların aktarıldığı eseri veya yazarı göstermek için kullanılır.

Örnek(ler)

» Ne hasta bekler sabahı
Ne taze ölüyü mezar
Ne de şeytan bir günahı
Seni beklediğim kadar

(Necip Fazıl KISAKÜREK)

 >  Yabancı sözcüklerin okunuşu yay ayraç içerisinde gösterilir.

Örnek(ler)

» Shakespeare (Şekspir) tiyatro yazarıdır.

 >  Cümle içerisinde bir sözcüğün eş anlamlısı verildiğinde kullanılır.

Örnek(ler)

» Şairler teşbih (benzetme) sanatına çok başvurur.

 UYARI  Özel veya cins isme ait ek, ayraçtan önce yazılır.

Örnek(ler)

» Cahit Sıtkı Tarancı’nın (1910 – 1954) bazı şiirlerini ezbere biliyorum..

 >   Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır.

Örnek(ler)

» Adam, çok zeki (!) olduğunu söylüyor..

 >  Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını gös­termek için kullanılan soru işareti yay ayraç içine alınır.

Örnek(ler)

» 1496 (?) yılında doğan Fuzuli…

11. Kısa Çizgi (-)

 >  Satıra sığmayan sözcükler bölünürken satır sonuna konur.

Örnek(ler)

» Soğuktan mı titriyordum, yoksa heyecandan, üzüntüden mi bilmem. Havuzun suyu bulanık. Kanepe
lerde kimseler yok.

 >  Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır.

Örnek(ler)

» Vatanını Türkiye’yi çok özlemişti.

 >  Dil bilgisinde kökleri ve ekleri ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» morartacaklarmış
» yolcular

 >  Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır.

Örnek(ler)

» oyna, ağlat, bekle

 >  Eklerin başına konur.

Örnek(ler)

» Bu cümlede de eki farklı bir işlevde kullanılmış.

 >  Heceleri göstermek için kullanılır.

Örnek(ler)

» duvardaki
» ak-şam-le-yin

 >  Kelimeler veya sayılar arasında “-den…-a, ve, ile, ila, arasında” anlamlarını vermek için kullanılır.

Örnek(ler)

» 2013–2014 eğitimöğretim yılı,
» FenerbahçeGalatasaray karşılaşması
» TürkçeFransızca Sözlük

 UYARI  Cümle içinde sayı adlarının yinelenmesinde araya kısa çizgi konmaz.

Örnek(ler)

» On on beş dakika önce üç beş kişi buraya geldi.

 >  Sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır.

Örnek(ler)

» 2 °C

 >  Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır.

Örnek(ler)

» 5020=30

12. Uzun Çizgi (—)

 >  Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Buna konuşma çizgisi de denir.

Örnek(ler)

» Beyza sordu:
 Herkes ekmek parası için çalışıyor da fırıncılar niçin çalışıyor?

 NOT  Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir.

Örnek(ler)

» Sıtkı Bey — Kaleyi kurtarmak için daha güzel bir çare var. Gerçekten ölecek adam ister.
İslam Bey  Ben daha ölmedim. (Namık Kemal)

 UYARI  Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kul­lanılmaz.

Örnek(ler)

» Sitem dolu bir ses tonuyla seslendi: “Niçin bizimle gelmedin?”

13. Eğik Çizgi (/)

 >  Yan yana yazılması gereken durumlarda mısraların arasına konur.

Örnek(ler)

» Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak / O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak / O benimdir, o benim milletimindir ancak. (Mehmet Akif Ersoy)

 >  Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur.

Örnek(ler)

» Merdiven Sokağı No.: 34 / 3 Ladik / SAMSUN

 >  Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.

Örnek(ler)

» 13/12/2013, 29/10/2023

 >  Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır.

Örnek(ler)

» -dık/-dik, -maz/-mez

 >  Genel Ağ (internet) adreslerinde kullanılır.

Örnek(ler)

» http://www.dilbilgisi.net/yazim-bilgisi/noktalama-isaretleri/

 >  Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.

Örnek(ler)

» 100/5 = 20

YORUM EKLE