ÖZBEKİSTAN’IN SERBEST EKONOMİK BÖLGELERİ

ÖZBEKİSTAN’IN SERBEST EKONOMİK BÖLGELERİ

Özbekistan Yabancı yatırımları çekmek için onlara daha uygun yatırım ortamı yaratmak amacıyla ilk Serbest Bölgesini kurdu. Özbekistan’ın ve tüm Orta Asya’nın tam merkezinde uluslararası öneme sahip transport komünikasyonlar kesişmesinde önemli bir projeydi. Bu ilk Nevai Serbest Sanayi ve Ekonomi Bölgesi Dünyada ekonomik kriz döneminde önemli bir girişimdi. Aralık 2008'de Cumhurbaşkanı İslam Kerimov tarafından yayımlanan bir kararnameyle hayata geçirilmişti.

‘Nevai’ Serbest Ekonomik Sanayi Bölge düşüncesi 4 temel sinerji prensiplerinden oluşmaktadır:

Birincisi: Transport-lojistik,

İkincisi: Endüstriyel,

Üçüncüsü: yenilik,

Dördüncüsü: Turistik, kültürel ve yeniden yapılanma.

Projenin 3 etapta gerçekleştirilmesi planlanmakta, her etapta 500 er hektar alanı değerlendirilmesi öngörüldü.

Ülkeye gelen üst düzey temsilcilere, iş adamlarına ziyaret kapsamında Özbekistan’ınekonomik potansiyeli, yatırım imkânları, yabancı yatırımcılara sağlanan kolaylıklar ile Nevai Serbest Sanayi ve Ekonomi Bölgesi hakkında bilgi verilmekte ve düzenlenen İş Forumunda ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi ele alınırken, Özbekistan’ın ekonomik ve yatırım potansiyeli ile yabancı yatırımcılara sağlanan kolaylıklar dile getirilmiştir.

Nevai’ Serbest Ekonomik Sanayi Bölge Özbekistan merkezinde olup Buhara şehrine90 km Semerkant’ta 110 km uzaklıktadır. Uluslararası «Е-40» otobanından 2 km ve Nevai uluslararası havaalanına 2,5 km uzaklıkta olup,2000 km, nüfusu 100 milyondan fazla olan 10 ülke başkentini kapsamaktadır. Bu ise üretilmiş ürünlerin Asya ve Avrupa’da ki nihai tüketicilere ulaştırma açısından geniş imkânlar sunmak hedeflenmiştir.

Ayrıca ‘Nevai’ Serbest Ekonomik Sanayi Bölge bünyesinde inşa edilen Uluslar arası intermodal lojistik merkezi, BDT coğrafyasında ilk sayılmakla beraber orada çeşitli ürünleri hızlı yükleme ve depolama gibi hizmetleri gerçekleştirmek amaçlanmıştır. Proje sadece Asya’dan Avrupa’ya ve tersi gönderilmesi ile sınırlanmadan Kuzeyden Güneye Batıdan Doğuya araç – sevk hattı tek söylemle kıtalararası önemli lojistik merkezidir.

Sosyal altyapı kurumlarının geliştirilmesi, halk yaşam merkezlerini yapılandırmak, bu doğrultuda ek iş yerlerini yaratmak gibi konuların planlanması ayrı bir yere sahiptir.

‘Nevai’ Serbest Ekonomik Sanayi Bölgesi içerisinde elektrik ve elektronik ürünler, hassas makineler, oto yan sanayi, gıda sanayi, polimerik malzemelerden yapılan üretim, ilaç üretimi ve tıbbi malzemeler gibi geniş ürün çeşitlerinin üretimi öngörülmüştür.

 ‘Nevai’ Serbest Ekonomik Sanayi Bölgesinin 564 hektarlı alanının 380 hektarı 3 ten 25’e kadar olan büyüklükteki sanayi kuruluşlar için ayrılmıştır.

‘Nevai’ Serbest Ekonomik Sanayi Bölgesinin kuruluşu ve geliştirilmesi için sadece  bir yıl için Özbekistan Hükümeti tarafından alt yapı hazırlanma çalışmaları için 65 milyon dolardan fazla meblağ ayrılmıştır. Oto ve demir yolları, gaz, elektrik, su, kanalizasyon gibi temel altyapı işleri yapılmıştır.

Bölgede uygulanan eşsiz vergi muafiyetleri ve imtiyazlar ‘Nevai’ SESB de yerleşik olan şirketlere sermaye oluşturulmasında önemli katkı sağlamaktadır.

Bu neredeyse vergisiz, gümrüksüz, imtiyazlı döviz rejimleri, kolaylaştırılmış ikamet ve çalışma izni gibi kolaylıklardır.

Bölgede konumlandırılan şirketler arazi vergisi, emlak vergisi, gelir vergisi, bayındırlık ve iskân, sosyal altyapı vergisi, diğer zorunlu olan devlet oto yolları ve İlköğretim ve Orta Eğitim Cumhuriyet Fonu gibi vergilerden:

- Eğer sermaye 3 ile 10 milyon Euro arasında ise – 7 yıla;

- 10 ile 30 milyon Euro arasında ise –10 yıla kadar muaf  

Ayrıca sonraki 5 yıl içerisinde gelir ve kurumlar vergileri % 50 indirimli

- 30 milyondan fazla yatırımlara ise –15 yıl, ve ondan sonraki 10 yılda bahsedilen vergilerde %50 indirimden yararlanma fırsatı sunuluyor.

Bölgede konumlandırılan şirketler ithal edilen makine ve cihazlar için gümrük vergilerinden muaf tutulacaktır. Ayrıca ihracat amacıyla ithal edilen hammadde, yarım mamul ve parçalar da ithalat gümrük vergilerine tabi değildir

Nevai Serbest Sanayi ve Ekonomi Bölgesine yabancı sermaye çekilmesi amacıyla Taşkent’te düzenlenen uluslararası konferans çerçevesinde Özbek Petrol-Gaz Milli Holding’in, GPS (BAE), Daewoo International (Güney Kore) ve BR Group (İtalya) ile karşılıklı anlayış memorandumu imzalandığı gibi, günümüzde Bölgede şirket kurarak 600 milyon dolar yatırım yapılması ile ilgili yabancı ortaklarla 37 fazla anlaşma imzalanmıştır.

Bu projeler faaliyet göstermeye başladığında 7,5-8 milyar dolarlık üretim yapılması ve 5 milyar dolarlık kısmının ihraç edilmesi söz konusudur.

Bu fırsatlar Türk şirketleri işbirliğine de açıktır. İhracata yönelik katma değeri yüksek yerli hammaddeye dayanan geniş yelpaze hazır ürünler üretim bütünleşmiş tesisleri Türk girişimcilere önemli yatırım ortamıdır.

Özbekistan’ın neredeyse her bölgesinde oluşturulan serbest ekonomik bölgelerde, yatırımcılar tüm vergi ödemeleri ve ithalat vergilerinden muaf tutuluyor.

Yeni Serbest Bölgeler

Nevai’ Serbest Ekonomik Sanayi Bölgesinden olumlu sonuçlar alındığı gözlendi. Özbekistan’ın büyük değişim hamlesinin mimarı ve uygulayıcısı Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in önderliğinde, Özbekistan Serbest Bölge atağına geçti.

Serbest ekonomi bölgeleriyle daha fazla yabancı yatırımı çekmeyi hedefleyen Özbekistan'da halen “Nevai SEB”, “Angren SEB”, “Cizzah SEB”, “Gicduvan SEB”, “Kokand SEB” ve “Hazarasp SEB” olmak üzere altı serbest ekonomik bölge (SEB) faaliyette.

Ocak 2017'de açılan “Ürgüt SEB”, münhasıran Türk yatırımcılara ayrılmış bulunuyor. Başka deyişle Ürgüt Serbest  Ekonomi Bölgesi bizzat Türk yatırımcılarını ülkeye çekmek için açıldı. Bölge, gümrük ve vergi muafiyetleri ile önemli fırsatlar sunduğu Türk yatırımcılara, Avrasya ve Asya pazarına ulaşabilme imkanı veriyor. İlk etapta Ürgüt SEB’den yıllık yaklaşık 70 milyon dolarlık ihracat yapılması, burada yaklaşık 4 bin 400 kişiye istihdam sağlanması hedefleniyor.

Bu arada Nisan 2018'de Cumhurbaşkanı Ş. Mirziyoyev “Sırderya SEB” adıyla yeni serbest ekonomik bölge oluşturulmasını öngören kararnameyi imzalamıştır.

Ayrıca, Özbekistan’da yedi yeni ilaç üretim bölgesi oluşturulmuş bulunmaktadır. Bunlar: Surhanderya ilinde “Baysun-pharm”, Taşkent ilinde “Bostanlık-pharm”, “Parkent-pharm” ve “Kasansay-pharm”; Sirderya ilinde “Sirderya-pharm”, Nukus ilinde “Nukus-pharm” ve Cizzak ilinde “Zaamin-pharm”.

Halen ülkenin Nevai, Angren, Cizzah, Harezm, Buhara, Semerkant ve Fergana vilayetlerinde özel vergi ve gümrük rejiminin geçerli olduğu 14 serbest ekonomik bölge faaliyette bulunuyor

Serbest ekonomik bölgelerle öngörülen amaç ve hedefler şöyle:

  • Talebi yüksek veya katma değeri yüksek olan ithal ürünlerin üretimi için modern üretim tesisleri inşa edilmesi,
  • Yabancı ve yerli girişimciler tarafından gerçekleştirilecek yatırımların ülkeye kazandırılması;
  • Meyve ve sebzeler, tarım ürünleri, tekstil, halı, ayakkabı ve deri ürünleri, çevresel açıdan güvenli kimya, ilaç, gıda, elektrik mühendisliği, makine mühendisliği ve otomotiv, yapı malzemeleri ve diğer sektörlerde derin işleme, depolama ve ambalaj alanında yeni çağdaş yöntemlerin uygulanması.

Sağlanan teşvik ve kolaylıklar

Yatırımların miktarına bağlı olarak 3 ila 10 yıllık bir süre için ayrıcalıklı statü sağlayan serbest ekonomik bölgelerde tüm katılımcılara hükümet tarafından vergi ve gümrük muafiyeti tanınıyor.

Buna göre  serbest ekonomik bölgelerde kurulan işletmeler:

  • Arazi vergisi, gelir vergisi, tüzel kişilerin emlak vergisi, imar ve sosyal altyapı, mikro firma ve küçük işletmeler için tek vergi ödemelerinin yanı sıra Maliye Bakanlığına bağlı devlet okulları, meslek yüksekokulları, akademik liseler ve sağlık kurumlarının yeniden inşası, yenilenmesi ve donanımı için Cumhuriyet Yol Fonu ve bütçe dışı fonuna zorunlu aidatlardan muaf tutulacak;
  • Firmaların üretimde kullanmak amacıyla ithal ettiği ekipman, ham madde ve bileşenlerin yanı sıra Bakanlar Kurulu tarafından onaylanan listelere göre ülkede üretilmeyen ve projeler kapsamında ithal edilen inşaat malzemeleri (gümrük ücretleri hariç) gümrük vergilerinden muaf tutulacak.

    KAYNAKLAR:

-T.C.Özbekistan Büyükelçiliği Basın Bültenleri 
-Özbekistan Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği 
-http://www.altinmiras.com  

YORUM EKLE