Ömür Güner / Son Makaleleri

Ömür Güner / Bütün Yazıları

Ömür Güner

Bütün Yazıları

Ömür Güner

Eski Türkçede "Yüzünü aydınlık tutmak, yüzünü aydınlatmak" deyimleri

Türkçenin öncelerde sık kullanılan günümüzde pek kullanılmayan bir deyimi var. 'Yüzin yaruk tutmak” yani yüzünü aydınlık tutmak. Güler yüzlü olmak anlamına geliyor. Yaruk sözcüğü yarın sözcüğü ile aynı kökten gelir. Ancak...
02 Mayıs 2019

Kutu Uçmak Deyimi

Divanu Lugati't-Türk'te 'kutı uçmak” şeklinde bir deyim görülür. Kut: mutluluk, baht Kutı uçmak: mutluluğu, bahtı kaçmak Bahtla ilgili bir başka deyim de 'kutı kur bamak..” Kur: kuşak Bamak: bağlamak Kuşak bağlamak;...
12 Nisan 2019

Eski Türkçede Süt Sevinci Ne Demektir?

Eski Türkçe metinlerde Türklerin yaşamlarına dair çok hoş ayrıntılar bulunabiliyor. Mesela eski Türklerde çocuğu olmayan ailelere evlatlık çocuk verme yaygın görülen bir olaydı ve yüksek bir maddi karşılık ile yapılıyordu. Çocuğunu...
12 Nisan 2019

Ağaca Eyersiz Binmek

Eski Türkçe metinlerle uğraşmak büyük bir zevk. Soru bankası vb. hazırlamak için bir süreliğine yüzeysel ilgilenmiş olmaktan bahsetmiyorum, yaşam tarzı haline getirmekten bahsediyorum. Türkçenin deyimlerinde, tarihî metinlerinde müthiş...
07 Nisan 2019

İdil Bulgarlarından Kalan İlginç Mezar Taşları

İdil Bulgarları yani Çuvaşların ataları olduğu iddia edilen Bulgar Türklerinden kalan 13. yy.a ait 120 tane kadar mezar taşı var. Kullanılan dil bakımından bu mezar taşlarının yazılış düzeni oldukça ilginçtir. Marcel Erdal'ın eserine...
06 Mart 2019

Türk Dilinde "Yalan" ve "İki Yüzlülük" Sözcükleri

Günümüzde yalan ve yalan söyleyen insan o kadar fazla ki bu kadar insanı ifade etmek için yalan ve yalancı sözcükleri tek başına yetersiz kalıyor. Bu yüzden Türk dili tarihinde yalan ve iki yüzlülük içerikli sözcüklerden bir liste oluşturup...
01 Şubat 2019

Osmanlı Türkçesi Döneminde Uydurma Sözcükler

Bu dönemde Türkçeye olan Arapça ve Farsça etkisi gramatikal düzeyde bir niteliğe sahiptir. Örneğin alıntı sözcüklerin çokluk şekillerinin Türkçe çokluk eki ile değil Arapça-Farsça çokluk biçimleriyle yapıldığı görülür: kütüb(kitaplar),...
25 Ocak 2019

Dil Bilgisi Öğretimimiz Üzerine Bir Not

Çok öncelerde dil bilgisi konularının öğretimindeki çarpıklıkları ve çelişkileri uzun uzun tartışırdık. Zamanla bunların boşuna yapılan tartışmalar olduğunu görüp vazgeçtim. Çünkü MEB'in grameri ÖSYM'ye uymaz, ÖSYM'nin...
23 Ocak 2019

Türkçenin En Eski Köklerinden Biri: Ka- Fiil Kökü

TÜRKÇENİN EN ESKİ KÖKLERİNDEN BİRİ: KA- FİİL KÖKÜ Her ne kadar Türkoloji dünyası Türkçenin kök sözcüklerine oldukça mesafeli yaklaşsa da bazı sözcüklerin en küçük parçalarına yapılan karşılaştırmalar ile inilebiliyor. Tarihî...
23 Ocak 2019

ESKİ TÜRKÇEDE SAYGI VE NEZAKETİN İFADE EDİLMESİ

TÜRK DİLİNDE ÇOKLUK EKİNİN NEZAKET, SAYGI BİLDİRİMİ AMACIYLA KULLANIMI Ömür Güner Dünya dillerinin genelinde nezaket ve saygı çokluk ifade eden biçimbirimlerle aktarılıyor. Türkçede de saygı ve nezaket bildirmek için bu işleve özgü...
16 Ocak 2019

“Diş kirası vermek” Deyimi

Diş kirası vermek deyimi ne anlama geliyor? Misafirliğe gelip yemek yiyen birine hediye, harçlık vermek.  Yalnız bu konuda bir itirazım var.  İnternet'te bazı sitelere göre bu gelenek Osmanlı Devleti'ne ait bir gelenekmiş....
11 Ocak 2019

Diller İmlâları ile Karşılaştırılabilir mi?

Kısa bir süre önce bir yazı yazmıştım. Dil- alfabe- harf- ses kavramlarının karıştırılması üzerine. Bu konu için aşağıdaki görsel çok iyi bir örnek. Görsele göre Türkçede tek işaretle yazıya geçirilebilen bir ses,  başka...
09 Ocak 2019

"Ceren" Sözcüğünün Kökeni

Ceren Sözcüğünün Kökeni-Ceren Moğolca mı Türkçe mi? Bulgular: 1. Etimoloji sözlüklerine göre "ceren" sözcüğü:  Hemen hemen tüm etimoloji sözlüklerine göre "ceren" sözcüğü Moğolca bir sözcüktür ancak sözcüğün Türkçeye...
04 Ocak 2019

Dünür Sözcüğünün Kökeni

Dünür sözcüğü Türk Dil Kurumunun sözlüğünde şöyle açıklanıyor: 'Eşlerin baba ve analarının birbirlerine göre durumu.” Gelinin anne ve babası damadın anne ve babasının dünürü oluyor yani, damadın anne ve babası da gelininin...
03 Ocak 2019

TÜRKÇENİN UNUTULMUŞ BİR DEYİMİ: OD SU OLMAK

Bugün size bir deyimden söz edeceğim hem de kusursuz bir deyimden: . "od(ateş) su olmak" Bu deyim öyle bir deyim ki geçmişe baktığımızda 732 tarihli Kültigin Yazıtı'nda görülüyor: "ança kazganıp biriki bodunug ot sub kılmadım." "öylece...
01 Ocak 2019

Altay Dilleri Arasında En Eski Belgeye Sahip Dil Hangisidir?

Uzun yıllardır Türkçenin Altay dilleri arasında en eski belgeye sahip olanı olduğunu okuduk, öğrendik. Gerçekten de Altay dilerinin en eski belgelerine baktığımızda bu bilginin doğru olduğu görülür: Türkçe: 688 Çoyren Yazıtı Japonca:...
28 Aralık 2018

"Dil-İmla", "Ses-Harf", "Dil-Alfabe" Karışıklıkları

Dil ve alfabe/ Ses ve harf/ Dil-İmla kavramlarını birbirine karıştırmak akademik kaynaklarda bile görülebiliyor. İlk ve orta öğretimde zaten durum içler acısı. 'Ünsüz harf”, 'kaynaştırma harfi” gibi kullanımlar test kitaplarında...
27 Aralık 2018

"Kendi" Adılı ve "ken" Sözcüğü

Bugün size kendi sözcüğünden bahsedeceğim. Gramatikal açıdan bu sözcük Batı Türkçesinin sık kullanılan dönüşlülük zamiridir. Doğu Türkçesi 'öz” sözcüğünü dönüşlülük zamiri olarak daha sık kullanır. Hatta Batı Türkçesi...
27 Aralık 2018

Cumhuriyet'in İlk Yıllarında Üretilen Sözcükler

Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türk dilinin yabancı unsurlardan arındırılma eylemi, daha sonraki dönemlerde dil devrimine karşı olanlar tarafından 'Gök götürü konuksal avrat” 'Alttan ittirmeli, üstten tüttürmeli çoklu götürgeç...
21 Aralık 2018

Yap- fiili ve Yaprak Sözcüğü

Yaprak sözcüğünün ulaşılabilen en küçük parçası (kök demek istemiyorum) yap- fiili... Ancak bahsettiğimiz yap- fiili Türkiye Türkçesindeki "gerçekleştirmek, oluşturmak" anlamına gelen yap- fiili değil.  Türkçede iki tane yap-...
06 Aralık 2018

“TONGAYA DÜŞMEK” DEYİMİNDEKİ TONGA SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE

Tonga sözcüğünün anlamını TDK 'tuzak, hile" olarak veriyor. Bu sözcüğün tek başına kullanımına herhangi bir eserde rastlanmamış, sürekli deyim içinde kullanmışız bu sözcüğü. Kullanımdan düşen sözcükler; deyimler, ikilemeler,...
29 Kasım 2018

Yo fiilinden türeyen dört sözcüğümüz: Yontmak, Yozlaşmak, yok, yolmak

Eski Türkçe devresinden günümüze değin her dönemde kullanımına rastlanabilen bir sözcük: yok Bu sözcüğün kökü yo- eylemi. yo- eylemi eski Türkçede "yok etmek, öldürmek, zarar vermek" anlamlarına geliyor. Yontmak eylemi de aynı...
23 Kasım 2018

Anadolu Ağızlarında Kullanılan Eskicil Vasıta Hali Eki -n Eki Üzerine Bir Not

Türkiye Türkçesinde vasıta hali eki, "ile" sözcüğünün ekleşmiş şekli olan -lA ekidir. Aslında ekleşmiş biçimi değil de "ekleşme sürecindeki biçimi" demek daha doğru olur. Çünkü +la eki vurgu bakımından ve biçim bakımından hala...
16 Kasım 2018

On İki Hayvanlı Türk Takvimi Üzerine

MS 550-580 yıllarına ait Çin yıllıklarında Türkler için "Yılların birbirini izleyişini bilmezler, onları ancak yeşeren otlara göre sayarlar.” diye bir ibare geçer. Her ne kadar Lois Bazin 586 olarak verse de 12 Hayvanlı Türk Takvimi'nin...
31 Ekim 2018

Susa- fiilindeki +sa- eki üzerine

Susa- fiilindeki +sa- eki üzerine Türkçemizde eklendiği fiile isteklenme anlamı katan, isimden isim yapım ekimiz +sa eki üzerinde konuşmaya değer bir ek. Son zamanlarda çaysa- şeklinde bir fiilde bile bu eki tanıklamaya başladık. Gerekse-, umursa-,...
31 Ekim 2018
-3°
hafif kar yağışlı