12
Nis 2019
Kutu Uçmak Deyimi

Divanu Lugati't-Türk'te 'kutı uçmak” şeklinde bir deyim görülür. Kut: mutluluk, baht Kutı uçmak: mutluluğu, bahtı kaçmak Bahtla ilgili bir başka deyim de 'kutı kur bamak..” Kur: kuşak Bamak: bağlamak Kuşak bağlamak;...

MAKALEYİ OKU
12
Nis 2019
Eski Türkçede Süt Sevinci Ne Demektir?

Eski Türkçe metinlerde Türklerin yaşamlarına dair çok hoş ayrıntılar bulunabiliyor. Mesela eski Türklerde çocuğu olmayan ailelere evlatlık çocuk verme yaygın görülen bir olaydı ve yüksek bir maddi karşılık ile yapılıyordu. Çocuğunu...

MAKALEYİ OKU
07
Nis 2019
Ağaca Eyersiz Binmek

Eski Türkçe metinlerle uğraşmak büyük bir zevk. Soru bankası vb. hazırlamak için bir süreliğine yüzeysel ilgilenmiş olmaktan bahsetmiyorum, yaşam tarzı haline getirmekten bahsediyorum. Türkçenin deyimlerinde, tarihî metinlerinde müthiş...

MAKALEYİ OKU
06
Mar 2019
İdil Bulgarlarından Kalan İlginç Mezar Taşları

İdil Bulgarları yani Çuvaşların ataları olduğu iddia edilen Bulgar Türklerinden kalan 13. yy.a ait 120 tane kadar mezar taşı var. Kullanılan dil bakımından bu mezar taşlarının yazılış düzeni oldukça ilginçtir. Marcel Erdal'ın eserine...

MAKALEYİ OKU
01
Şub 2019
Türk Dilinde "Yalan" ve "İki Yüzlülük" Sözcükleri

Günümüzde yalan ve yalan söyleyen insan o kadar fazla ki bu kadar insanı ifade etmek için yalan ve yalancı sözcükleri tek başına yetersiz kalıyor. Bu yüzden Türk dili tarihinde yalan ve iki yüzlülük içerikli sözcüklerden bir liste oluşturup...

MAKALEYİ OKU
25
Oca 2019
Osmanlı Türkçesi Döneminde Uydurma Sözcükler

Bu dönemde Türkçeye olan Arapça ve Farsça etkisi gramatikal düzeyde bir niteliğe sahiptir. Örneğin alıntı sözcüklerin çokluk şekillerinin Türkçe çokluk eki ile değil Arapça-Farsça çokluk biçimleriyle yapıldığı görülür: kütüb(kitaplar),...

MAKALEYİ OKU
23
Oca 2019
Dil Bilgisi Öğretimimiz Üzerine Bir Not

Çok öncelerde dil bilgisi konularının öğretimindeki çarpıklıkları ve çelişkileri uzun uzun tartışırdık. Zamanla bunların boşuna yapılan tartışmalar olduğunu görüp vazgeçtim. Çünkü MEB'in grameri ÖSYM'ye uymaz, ÖSYM'nin...

MAKALEYİ OKU
23
Oca 2019
Türkçenin En Eski Köklerinden Biri: Ka- Fiil Kökü

TÜRKÇENİN EN ESKİ KÖKLERİNDEN BİRİ: KA- FİİL KÖKÜ Her ne kadar Türkoloji dünyası Türkçenin kök sözcüklerine oldukça mesafeli yaklaşsa da bazı sözcüklerin en küçük parçalarına yapılan karşılaştırmalar ile inilebiliyor. Tarihî...

MAKALEYİ OKU
16
Oca 2019
ESKİ TÜRKÇEDE SAYGI VE NEZAKETİN İFADE EDİLMESİ

TÜRK DİLİNDE ÇOKLUK EKİNİN NEZAKET, SAYGI BİLDİRİMİ AMACIYLA KULLANIMI Ömür Güner Dünya dillerinin genelinde nezaket ve saygı çokluk ifade eden biçimbirimlerle aktarılıyor. Türkçede de saygı ve nezaket bildirmek için bu işleve özgü...

MAKALEYİ OKU
11
Oca 2019
“Diş kirası vermek” Deyimi

Diş kirası vermek deyimi ne anlama geliyor? Misafirliğe gelip yemek yiyen birine hediye, harçlık vermek.  Yalnız bu konuda bir itirazım var.  İnternet'te bazı sitelere göre bu gelenek Osmanlı Devleti'ne ait bir gelenekmiş....

MAKALEYİ OKU
09
Oca 2019
Diller İmlâları ile Karşılaştırılabilir mi?

Kısa bir süre önce bir yazı yazmıştım. Dil- alfabe- harf- ses kavramlarının karıştırılması üzerine. Bu konu için aşağıdaki görsel çok iyi bir örnek. Görsele göre Türkçede tek işaretle yazıya geçirilebilen bir ses,  başka...

MAKALEYİ OKU
04
Oca 2019
"Ceren" Sözcüğünün Kökeni

Bulgular: 1. Etimoloji sözlüklerine göre "ceren" sözcüğü:  Hemen hemen tüm etimoloji sözlüklerine göre "ceren" sözcüğü Moğolca bir sözcüktür ancak sözcüğün Türkçeye direkt Moğolcadan değil Farsçadan geçtiğini belirtelim....

MAKALEYİ OKU
03
Oca 2019
Dünür Sözcüğünün Kökeni

Dünür sözcüğü Türk Dil Kurumunun sözlüğünde şöyle açıklanıyor: 'Eşlerin baba ve analarının birbirlerine göre durumu.” Gelinin anne ve babası damadın anne ve babasının dünürü oluyor yani, damadın anne ve babası da gelininin...

MAKALEYİ OKU
01
Oca 2019
TÜRKÇENİN UNUTULMUŞ BİR DEYİMİ: OD SU OLMAK

Bugün size bir deyimden söz edeceğim hem de kusursuz bir deyimden: . "od(ateş) su olmak" Bu deyim öyle bir deyim ki geçmişe baktığımızda 732 tarihli Kültigin Yazıtı'nda görülüyor: "ança kazganıp biriki bodunug ot sub kılmadım." "öylece...

MAKALEYİ OKU
28
Ara 2018
Altay Dilleri Arasında En Eski Belgeye Sahip Dil Hangisidir?

Uzun yıllardır Türkçenin Altay dilleri arasında en eski belgeye sahip olanı olduğunu okuduk, öğrendik. Gerçekten de Altay dilerinin en eski belgelerine baktığımızda bu bilginin doğru olduğu görülür: Türkçe: 688 Çoyren Yazıtı Japonca:...

MAKALEYİ OKU
27
Ara 2018
"Dil-İmla", "Ses-Harf", "Dil-Alfabe" Karışıklıkları

Dil ve alfabe/ Ses ve harf/ Dil-İmla kavramlarını birbirine karıştırmak akademik kaynaklarda bile görülebiliyor. İlk ve orta öğretimde zaten durum içler acısı. 'Ünsüz harf”, 'kaynaştırma harfi” gibi kullanımlar test kitaplarında...

MAKALEYİ OKU
27
Ara 2018
"Kendi" Adılı ve "ken" Sözcüğü

Bugün size kendi sözcüğünden bahsedeceğim. Gramatikal açıdan bu sözcük Batı Türkçesinin sık kullanılan dönüşlülük zamiridir. Doğu Türkçesi 'öz” sözcüğünü dönüşlülük zamiri olarak daha sık kullanır. Hatta Batı Türkçesi...

MAKALEYİ OKU
21
Ara 2018
Cumhuriyet'in İlk Yıllarında Üretilen Sözcükler

Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türk dilinin yabancı unsurlardan arındırılma eylemi, daha sonraki dönemlerde dil devrimine karşı olanlar tarafından 'Gök götürü konuksal avrat” 'Alttan ittirmeli, üstten tüttürmeli çoklu götürgeç...

MAKALEYİ OKU
06
Ara 2018
Yap- fiili ve Yaprak Sözcüğü

Yaprak sözcüğünün ulaşılabilen en küçük parçası (kök demek istemiyorum) yap- fiili... Ancak bahsettiğimiz yap- fiili Türkiye Türkçesindeki "gerçekleştirmek, oluşturmak" anlamına gelen yap- fiili değil.  Türkçede iki tane yap-...

MAKALEYİ OKU
29
Kas 2018
“TONGAYA DÜŞMEK” DEYİMİNDEKİ TONGA SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE

Tonga sözcüğünün anlamını TDK 'tuzak, hile" olarak veriyor. Bu sözcüğün tek başına kullanımına herhangi bir eserde rastlanmamış, sürekli deyim içinde kullanmışız bu sözcüğü. Kullanımdan düşen sözcükler; deyimler, ikilemeler,...

MAKALEYİ OKU
23
Kas 2018
Yo fiilinden türeyen dört sözcüğümüz: Yontmak, Yozlaşmak, yok, yolmak

Eski Türkçe devresinden günümüze değin her dönemde kullanımına rastlanabilen bir sözcük: yok Bu sözcüğün kökü yo- eylemi. yo- eylemi eski Türkçede "yok etmek, öldürmek, zarar vermek" anlamlarına geliyor. Yontmak eylemi de aynı...

MAKALEYİ OKU
16
Kas 2018
Anadolu Ağızlarında Kullanılan Eskicil Vasıta Hali Eki -n Eki Üzerine Bir Not

Türkiye Türkçesinde vasıta hali eki, "ile" sözcüğünün ekleşmiş şekli olan -lA ekidir. Aslında ekleşmiş biçimi değil de "ekleşme sürecindeki biçimi" demek daha doğru olur. Çünkü +la eki vurgu bakımından ve biçim bakımından hala...

MAKALEYİ OKU
31
Eki 2018
On İki Hayvanlı Türk Takvimi Üzerine

MS 550-580 yıllarına ait Çin yıllıklarında Türkler için "Yılların birbirini izleyişini bilmezler, onları ancak yeşeren otlara göre sayarlar.” diye bir ibare geçer. Her ne kadar Lois Bazin 586 olarak verse de 12 Hayvanlı Türk Takvimi'nin...

MAKALEYİ OKU
31
Eki 2018
Susa- fiilindeki +sa- eki üzerine

Susa- fiilindeki +sa- eki üzerine Türkçemizde eklendiği fiile isteklenme anlamı katan, isimden isim yapım ekimiz +sa eki üzerinde konuşmaya değer bir ek. Son zamanlarda çaysa- şeklinde bir fiilde bile bu eki tanıklamaya başladık. Gerekse-, umursa-,...

MAKALEYİ OKU
29
Eki 2018
Divanu Lugati’t-Türk’teki Sözcük Sayısı

Kaynaklarda Divanu Lugati't-Türk'teki sözcük sayısı için genellikle 7500- 8500 arasında rakamlar geçer ancak Kaşgarlı'nın sözlüğündeki sözcük sayısı bir türlü netliğe kavuşturulamaz. Bu durumun sebebi açıklama içinde...

MAKALEYİ OKU
08
Eki 2018
Geleceği İfade eden iki sözcük: yarın, sabah

"Görkemli alim Hudu Muhammedov, güzel okuyan öğrencilerine sık sık dermiş: Kötü okuyan arkadaşlarınıza da bir şeyler öğretin.gelecekte size yöneticilik yapacaklar." Bu metinde geçen sabah sözcüğüne dikkatinizi çekmek istiyorum: Bu sözcük...

MAKALEYİ OKU
30
Eyl 2018
"Kanat" Sözcüğü Üzerine

Bu sözcüğün geçtiği en eski kaynak Uygur Dönemi fal kitabı Irk Bitig'dir: 'kuġu kuş kanatıŋa urup...” 'Kana” sözcüğü Moğolcada 'tüy” anlamına gelir. Sondaki -t eki ise Moğolcada ve Göktürk Türkçesinde çokluk...

MAKALEYİ OKU
27
Eyl 2018
TÜRKÇENİN SÖZCÜK TÜRETME GÜCÜ ÜZERİNE

Bilgisayar donanımlarını test etmek amacıyla geliştirilmiş bazı yazılımlar vardır. Bu tür yazılımlara bilişim dünyasında 'Benchmark” adı veriliyor. Grafik başarımını test eden programlara ise '3D Mark” deniyor. Diğer pek...

MAKALEYİ OKU
01
Eyl 2018
Divanu Lugati't-Türk'ten İlginç Bir Anlam Değişmesi

Türk dilinin ilk sözlüğü Divanu Lugati't-Türk'ün sayısız hazine ile dolu olduğunu söylemeye bile gerek yok. Türkolojinin gerek gramer gerek kültürel araştırmalarında en değerli kaynaklar arasında olan bu sözlükten ilginç...

MAKALEYİ OKU