AZERBAYCAN TÜRKÇESİYLE CÜMLELER (Azerice – Türkçe Cümleler, Azerice konuşmalar)

azerice kelimeler, azerice çeviri, azerice öğren, azeri şivesi, azerice nasılsın, azerice konuşma kılavuzu, azerice öğrenmek için kitap, azerice tanışma cümleleri,

AZERBAYCAN TÜRKÇESİYLE CÜMLELER (Azerice – Türkçe Cümleler, Azerice konuşmalar)

AZERBAYCAN TÜRKÇESİYLE CÜMLELER (Azerice – Türkçe Cümleler, Azerice konuşmalar)

AZERBAYCAN TÜRKÇESİYLE CÜMLELER (Azerice - Türkçe Cümleler, Azerice konuşmalar)


Sabahın(ız) xeyir.  Günaydın.
Axşamın(ız) xeyir. Axşamınız xeyrə qalsın İyi akşamlar
Hər gününüz (vaxtınız) xeyrə qalsın.  İyi günler.
Buna Azərbaycanca nə deyirsiniz?  Buna Azericede ne denir (dersiniz)?
Azərbaycanca … necə demək lazımdır?  Azerice nasıl denir?
Mənə kömək ede bilərsiniz? Bana yardım edebilir misiniz?
Mən indi səni başa düşdüm.    Ben şimdi seni anladım.
Harada yaşayırsan?             Nerede yaşıyorsun?
Haradan bilirsən?                Nereden biliyorsun?
Dünənki cücə bugünkü xoruza dimdik atır. Dünkü civciv bugünkü horoza gaga atıyor.
Eyibsiz gözəl olmaz.   Kusursuz güzel olmaz.
Qaz vurup qazan doldurmaq   Havanda su dövmek
Pişiyin ağzı ətə çatmayanda deyər iy verir. Kedi erişemediği ciğere mundar der.
Cidanı çuvalda gizlətmək olmaz  Mızrak çuvala sığmaz
Qohum qohumun ətini yesə də sümüyünü çölə atmaz.    Akraba akrabanın etini yese de kemiğini dışarıya atmaz.

Keçən günü geri qaytarmaq olmaz     Giden zaman geri gelmez
Gözəllik ondur, doqquzu dondur.      Güzelliğin onda dokuzu elbisedir.
Bir güllə bahar olmaz   Bir çiçəklə yaz olmaz  Az miktarla uzun zaman idare edilmez
Yayda isti, qışda da soyuq.    Yazın sıcak kışın da soğuk.
Yayda işlə, qışda dincəl.          Yazın çalış, kışın dinlen.
Halva, halva deməklə ağız şirin olmaz  Lafla peynir gemisi yürümez (veya: ne kadar ekmek o kadar köfte)
Sarımsağın iyi ətdə qalmır.     Sarımsağın kokusu ette kalmaz.
Onun ağzından kəlbətinlə bir kəlmə də söz çəkmək olmaz  Ağzından kerpetenle söz alınmaz
Balıq başdan iylənər.        Balık baştan kokar.

Bir piroqu iki dəfə yemək olmaz   Yediğin şey artık senin değildir
Gaş gabaq tökme bele   Öyle yüzünü asma
Bir əldə iki qarpız tutmaq olmaz Bir koltuğa iki karpuz sığmaz
Çörək itirən çörək tapmaz.      Ekmek yitiren ekmek bulmaz.
Axtaran tapar        Arayan bulur
Axtardığımı tapa bilmirəm.         Aradığımı bulamıyorum.
Hər şeydə bir zarafat axtarırsan. Her şeyde bir eğlenceli taraf ararsın.
Nisye verilmir.         Veresiye yoktur.
Necə görsənir?         Nasıl görünüyor?
Sənin neçə yaşın var?    Sen kaç yaşındasın?
Siz nə danışırsınız?      Siz ne konuşuyorsunuz?
O, ondan soruşa bilər  Onu sorabilir
Məndən heç nə soruşma.     Bana hiçbir şey sorma.
İki maşını sel aparıb.             İki arabayı sel götürdü.
Bir köhnə maşınım var, onu sürürəm.  Bir eski arabam var, onu sürüyorum.
Maşınını işə saldı.             Arabasını çalıştırdı.
Maşınını saxladı.     Arabasını durdurdu.
Yas saxlayır.      Yas tutuyor.
Evdə pişik saxlayırsanmı?   Evde kedi besliyor musun?
Bu yaxınlarda Türkiyənin Yalova adasında türk yazarlarının muzeyi açılacaq. Türkiye’nin Yalova ilinde önümüzdeki dönemlerde Türk Yazarları Müzesi açılacak.

O, bunu əlavə etdi    Bunu ekledi
O, əlavə edir ki    O ….ekler
Biz bunu dünən etdik    Bunu dün yaptık
Mən onu dünən göndərdim
O, onu dünən aldı            Onu dün aldı
Onlar ona məsləhət verdilər  Ona akıl verdiler
O, buna imkan verir    O buna izin verir
Biz bunu elan edirik  Bunu açıklıyoruz
O, bu gün gəlib çıxır  O bugün görünür
Onlar bunu təşkil etdilər  Onlar bunu düzenlediler
O da onun kimidir    O da onun gibi
Biz buna qalib gəlirik  Bunu yenebiliriz
Onlar xoşbəxt oldu  Onlar mutlu oldu
Mən səni başa düşmürəm.     Ben seni anlamıyorum.
Mən bununla başlaya bilərəm ki,
Onlar hava ilə nəfəs alır  Onlar havayı teneffüs ederler

O, ərzaq alır O yiyecek alıyor
Biz bunu hesablayırıq   Bunu hesabederiz
Özünü bizim kimi aparır.     Bizim gibi davranıyor.
O, ona təşəkkür etdi
Mən üzr istəyə bilərəm  Affınızı rica edebilirmiyim?
Biz onu bağışladıq
Biz bunu bağlayırıq   Bunu kapatırız
O, buraya gəlir  Buraya geliyor
O, mənimlə rəqabət aparır  Benimle rekabet eder
Biz bu barədə şikayət edirik  Onu şikayet ediyoruz
Onlar oxumağa davam etdilər
O, bununla bağlı ağladı  Onun için ağladı
O, bunu mənə təsvir etdi  Bunu bana tarif etti
Biz bununla razılaşmırıq  Bununla mutabık değiliz
Onlar tez bir zamanda yoxa çıxdılar  Kısa sürede gözden kayboldular

Mən aşkar etdim ki,  …keşfettim
Bu, onun xoşuna gəlmir  Onun hoşuna gitmiyor
Biz ondan həzz aldıq  Ondan haz aldık
Biz bunu edirik  Bunu yaparız
Onlar bunu arzu edirlər  Bunu istiyorlar
Onlar bunu yuxuda görürlər  Bunu rüyada görürler
Yuxum gəlib.                 Uykum geldi.
Xəyal kimi hər gün girdin yuxuma. Hayal gibi hergün girdin rüyama.
Onlar buraya daxil oldular  Buraya girdiler
Mən buna nifrət edirəm  Bundan nefret ediyorum
O, bunu təsəvvür edir  Bunu tahayyül ediyor

Ötən günləri yadına salır.    Geçmiş günleri hatırlıyor.
Bu gecə birdən yadıma düşdün. Bu gece birden hatırıma geldin.
Elə belə yadıma gəlirsən. Seni şöyle böyle hatırlıyorum.
O, onu itirdi    Onu yitirdi
Onlar onunla görüşdülər   onunla görüştüler
onu qarşıladılar            onu karşıladılar
Mən onu səhv yazıram    Onu yanlış yazıyorum
Mən həmişə dua edirəm   Ben daima dua ederim
Həmişə belə olur.               Hep böyle oluyor.
O, buna üstünlük verir  Bunu tercih eder, üstün tutar
Biz onları müraciət etdik
Siz onu oxuyacaqsınız
Biz onu aldıq

Etiraf etməkdə çətinlik çəkirik  İtiraf etmekte zorlanırız
Onlar danışmaqdan imtina edir   Konuşmaktan kaçınırlar
Mən onu xatırlayıram      Onu hatırlıyorum
O, saqqalını qırxdı      Sakalını traş etti
O, tez büzüşdü    (Cildi) çabuk kırıştı
Biz bunu oxuyacağıq    Biz (şarkıyı) söyleyeceğiz
Onlar orada oturmuşdular  Orada oturmuşlardı
O, pul xərcləyir    Para harcıyor
Biz ondan əziyyət çəkdik
Mən onu təəcübləndirdim.  Ona sürpriz yaptım.
O, onu götürdü.      Onu aldı.
Biz bunu öyrədirik.    Bunu öğretiriz.
Onlar bizə dedilər.

Mən bu barədə düşünə bilərəm.   Bunun hakkında düşünebilirim
Mən bu barədə danışacağam.  Bu konuda konuşacağım
Biz bu barədə danışırıq.       Bunun hakkında konuşuruz
Mən ona baxdım.     Onu seyrettim
O, onu atdı.      Onu attı
Fəhlə olmaq asan iş deyil.     İşçi olmak kolay iş değil.
Yeraltı təkanlar episentrdə 4,5 bala qədər hiss olunub. Titreşimler, deprem merkezinde 4,5 büyüklüğünde hissedildi.
Asta-asta həm çox gedərsən, həm də benzini az yandırarsan. Yavaş yavaş hem çok gidersin, hem de benzini az yakarsın.
Qeyd olunub ki, Ankara və İzmir şəhərlərində keçiriləcək  tədbir iki ölkənin nazirlikləri arasında imzalanmış mədəni əməkdaşlıq protokoluna əsasən həyata keçirilir.       Ankara ve

İzmir’de düzenlenecek etkinliğin, iki ülkenin ilgili bakanlıkları arasında imzalanan kültürel işbirliği protokolü çerçevesinde gerçekleştirildiği vurgulandı.
Azərbaycan və Türkiyə xalqları bir milləti təmsil edirlər.  Azerbaycan ve Türk halkları tek bir milleti temsil ediyor.
Axı belə də olmur.        Ama böyle de olmuyor.
Yox. Axı sabah dərs yoxdu(r).    Hayır. Yarın ders yok ki.
Sən nə deyirsən axı?     Sen ne diyorsun (yahu)
Axırın çatdı.                 Sonun geldi.
Dalımızca danışırlar.            Arkamızdan konuşuyorlar.
Dala qayıtdım.           Geriye döndüm.
Sən tapşırıqları həll eləmisən?    Sen ödevleri hallettin mi?
Ötən gün Şəkidə 4 bal gücündə zəlzələ baş verib. Geçen gün Şeki ilinde 4 büyüklüğünde deprem meydana geldi.
Balaca qız küçədə anası ilə gedir.    Küçük kız sokakta annesiyle gidiyor.

Bir balaca sus.          Biraz sus.
Mənə hər şeyi başa sal.        Bana herşeyi anlat (açıkla)
Bəsdir daha!             Yeter artık!
Google bilə tapa bilmədi bəs mən nə edim?  Google bile bulamadı, ya ben ne yapayım?
Məni biabır elədin.            Beni rezil ettin.
Bu biabırçılığa son verin.      Bu rezilliğe son verin.
Mənim ağlım çaşıb.          Benim aklım şaştı.
Məni çaşdırırsan.             Beni şaşırtıyorsun.
Sadəcə uşaqlara çatacaq qədər yemək var. Sadece çocuklara yetecek kadar yemek var.
Hörmetli tamaşaçılar…        Sayın seyirciler…
Hər gün daha çox darıxırdım.      Her gün daha çok özlüyordum (sıkılıyordum).
Sənin üçün (sənden ötürü) darıxmışam.     Seni özledim.
Vitrinin qabağında dayandım.     Vitrinin önünde durdum.
Fəaliyətimi dayandırmışam.         Faaliyetimi durdurdum.
O kamançanı məndən yaxşı çalır. O kemençeyi benden iyi çalar.

Ürəyim dincəldi.                    Yüreğim sakinleşti.
Sən gedib qayıdana qədər dözə bilmərəm.    Sen gidip dönene kadar dayanamam.
Bu səhər erkən durdum.          Bu sabah erkek kalktım.
Elə bil yuxudayam.            Sanki rüyadayım.
Naz eləmə.           Naz eyleme.
Niyə elə elədin?               Niye öyle yaptın?
Gördüyümüz işlərlə fəxr edirik.          Gördüğümüz işlerle gurur duyuyoruz.
Siz bu barədə necə fikirləşirsiniz?      Bu konuda ne düşünüyorsunuz?
Gic-gic danışma.                   Aptal aptal konuşma.
Qadınlar ömürlərinin iki ilini güzgü qabağında keçirirlər.  Kadınlar ömürlerinin iki yılını ayna önünde geçiriyorlar.
Hərdən səni düşünürəm.     Bazen seni düşünüyorum.
Hərənin öz düşüncəsi var.   Herkesin kendi düşüncesi var.
Hərəsi bir yerdə.                  Her biri bir yerde.
Bu sistem avtomatik işə düşür. Bu sistem otomatik çalışıyor.

Kar yoxdur, eşidirik.        Sağır yok, duyuyoruz. (Not: kar: kâr okunur)
Oxucularımızdan bizə bunun kimi maraqlı suallar gəlib.   Okuyucularımızdan bize bunun gibi ilginç sorular geldi.
Bir kafedə ofisiant kimi işləyir. Bir kafede garson (kız) olarak çalışıyor.
İndiyə kimi nəyi düz deyib ki?    Şimdiye kadar neyi doğru söylemiş ki?
Atan yaşında kişiyəm, məni ələ salırsan?   Baban yaşında adamım, beni alaya mı alıyorsun?
Mənə kömək edin.  Bana yardım edin.
Küçə uşaqlarına yardım edilir. Sokak çocuklarına yardım ediliyor.
Azərbaycanda külək dəyirmanları tikiləcək.     Azerbaycan’da rüzgar değirmenleri inşa edilecek.
Məkkədə Kəbə əl-Beyt əl-Həramın yuyulma mərasimi keçirilib. Mekke’de  Kabe El-beytü’l-haram’ın yıkanma töreni yapıldı.

Bu gün səhər namazından sonra yüz minlərlə dindarın iştirakı ilə Kəbənin qızıl qapıları açılıb. Bugün sabah namazının ardından yüz binlerce Müslüman’ın katılımıyla Kabe’nin altın kapıları açıldı.
80 litr gülab (qızılgül suyu) və Zəmzəm bulağının müqəddəs suyu ilə yuyulub.   80 litre gül suyu ve Zemzem Çeşmesi’nin kutsal suyuyla yıkandı.
Papağını qabağına qoyub fikirləş.    Şapkanı önüne koyup düşün.
Kreditlə almışam ha, heç bilmirəm necə verəcəm.    Borçla almışım, nasıl ödeyeceğimi bilmiyorum.
Xalça sexində işləyən adam oturaraq işlədiyi üçün onun qıçı ağrımır.   Halı atölyesinde çalışan adam oturarak çalıştığı için onun bacağı ağrımıyor.
Radioya qulaq asırdı.          Radyo dinliyordu.
Bunu istəsəm də bacarmaram.     Bunu istesem de yapmam.

Men bacara bilmerem        Ben yapamam
Mən bunu eşidə bilirəm  Bunu duyabilirim
Anam körpəyə laylay dedi.   Annem bebeğe ninni söyledi.
Küçədə lüt gəzir.              Sokakta çıplak geziyor.
Ədəbiyyata olan marağım daha da artdı.  Edebiyata olan ilgim daha da arttı.
Çox maraqlıdı!           Çok ilginç!
Çörəkdə yeni dövr başlayıb.    Ekmekte yeni dönem başladı.
Bu gün etibarilə qüvvəyə girən… Bugünden itibaren yürürlüğe giren…
Bu sözləri eşidəndə mat qaldım.   Bu sözleri duyunca şaşırıp kaldım.
Ailədə səkkiz nəfərik.        Ailede sekiz kişiyiz.
Oğrular yaxalandı.       Hırsızlar yakalandı.
Azərbaycanlı xaker Türkiyədə 5 milyon dollar pul oğurlayıb.    Azerbaycanlı hacker Türkiye’de 5 milyon dolar para çalmış.

Sən yaxşı birinə oxşayırsan.    Sen iyi birine benziyorsun.
1,8 faiz olan duz nisbəti 1,5  faize endirilib. Yüzde 1.8 olan tuz oranı yüzde1.5 a düşürüldü.
Günlər, aylar ötdü.     Günler, aylar geçti.
Bakıya öyrəşə bilmisənmi?    Bakü’ye alışabildin mi?
Özümü itirdim.              Kendimi kaybettim.
Bibərləri, pamidoru, soğanı doğradım ve badımcanlarla qarışdırdım.. Biberleri, domatesi, soğanı doğradım ve patlıcanlarla karıştırdım.
Ankara Türkiyənin paytaxtıdır.        Ankara, Türkiye’nin başkentidir.
SSRİ boyda pəzəvəng imperiya dağıldı.    SSCB kadar büyük imparatorluk dağıldı.
Adamın yediyi-içdiyi burnundan piltə-piltə tökülər. Adamın yediği içtiği burnundan fitil fitil dökülür.
Vəziyyət o qədər də pis deyil.         Vaziyet o kadar da kötü değil.
Ona 20 min manat pul veriblər. Ona 20 bin manat para vermişler.

Pula görə sevgilisinin qıçını sındırdı. Para için sevgilisinin bacağını kırdı.
Qapının şüşəsi sınacaq.      Kapının camı kırılacak.
Televizoru söndür.          Televizyonu kapat.
Sutka ərzində zəng eləyə bilərsiniz.    24 saat boyunca arayabilirsiniz.
Qardaş ölkələr arasında tarixi əlaqələr və sıx əməkdaşlıqdan bəhs ediblər. Kardeş ülkeler arasındaki tarihi ilişkilerden ve sıkı işbirliğinden bahsettiler.
Sənin sümüklərini sındıraram! Senin kemiklerini kırarım!
Bizə tələ qururlar. Bize tuzak kuruyorlar.
Muzeyin direktoru muzeyin tarixi, şairin həyatı haqqında ətraflı məlumat verib.  Müze müdürü, müzenin tarihi, şairin hayatı konusunda ayrıntılı bilgi verdi.
Bir az televizora baxıram. Biraz televizyon seyrediyorum.
Türkiyədə qardaş Azərbaycanın zəngin mədəniyyəti çox yaxşı tanınır və sevilir. Türkiye’de kardeş Azerbaycan’ın zengin kültürü çok iyi biliniyor ve seviliyor.
Tora bir balıq düşüb. Ağa bir balık takıldı.
Hirsindən uşaq kimi ağlayırdı. Sinirinden çocuk gibi ağlıyordu.
Valideynimi məktəbə çağırdılar. Ebeveynimi okula çağırdılar.
Mədəniyyət günləri iyunun 21-də İzmir şəhərində başa çatacaq. Kültür Günleri, 21 Haziran’da İzmir’de sona erecek.
Mənim vecimə deyil.     Benim umrumda değil.
Yaxşı dostu yaman gündə sına. İyi dostu kötü günde sına.
Dahi Azərbaycan şairi Hüseyn Cavidin anadan olmasının 130 illik yubileyi çərçivəsində Türkiyənin Bakı səfirliyinin mədəniyyət və təbliğ üzrə müşaviri Seyyid Əhməd Arslan Hüseyn Cavidin Ev Muzeyində olub. Ünlü Azerbaycan şairi Hüseyin Cavit’in 130. doğum

yıldönümü çerçevesinde Türkiye’nin Bakü Büyükelçiliği Kültür ve Tanıtma Müşaviri Seyit Ahmet Arslan, Hüseyin Cavit’in Ev Müzesi’ni ziyaret etti.
Budu bizim yarağımız!      İşte bizim silahımız!
Əfqan yaraqlıları iki pakistanlı jurnalisti oğurlayıb.    Afgan silahlıları iki Pakistanlı gazeteciyi kaçırdı.
Qışa hazırlıq yayda başlayıb. Kışa hazırlık yazdan başlamış.
Nənə sənin gözlərin niyə belə yekədi? Büyükanne senin gözlerin neden bu kadar büyük?
Mən ona qulaq asa bilərəm  Ben onu dinleyebilirim
Mən bunu geyinə bilərəm.    Ben bunu giyinebilirim
İnsan təlafatı yoxdur.   Can kaybı yok.
Telefonumu alıb mənə zəng elədi. Telefonumu alıp beni aradı.

Nümayiş edən Türk ulduzları tamaşaçıları ovsunladı.  Gösteri yapan Türk yıldızları izleyenleri büyüledi.
Sənsizlikdən təngə gəldim.    Sensizlikten bıktım (usandım, bezdim)
İyul 3-də Türkiyə nümayəndələri ilə müzakirəli görüş nəzərdə tutulur. 3 Temmuz’da Türkiye temsilcileri ile görüşme düzenlenmesi öngörülüyor.
Bu xoruz məni təngə gətirdi. Gedin, başını kəsin, bişirib plovun üstünə qoyun.   Bu horoz beni bıktırdı. Gidin, başını kesin, pişirip pilavın üstüne koyun.
Biz bunu etiraf edirik
Onu yeyəcəyəm.   Onu yiyeceğim.
Biz onlara hücum edirik
Finlandiyanın paytaxtı Helsinkidə təşkil edilən Avropa Atletizm Çempionatında, qadınlar 1500 metrdə mübarizə edən Türk Milli Komandası sporcularından Aslı Çakır Alptekin qızıl medal qazanarkən, Gamze Bulud da gümüş medalın sahibi oldu.      Finlandiya’nın başkenti Helsinki’de düzenlenen Avrupa Atletizm Şampiyonası’nda, bayanlar 1500 metrede mücadele eden Türk Milli Takımı sporcularından Aslı Çakır Alptekin altın madalya kazanırken, Gamze Bulut da gümüş madalyanın sahibi oldu.
Biz okuyuruq         okuyoruz, okuruz
Biz oxuruq            okuruz
Biz onu görürük    onu görüyoruz

Mən qəbul edə bilərəm ki,   …… kabul ederim
Mən onu tanıyıram  Onu tanıyorum
Onlar ondan qaçınırlar   Ondan kaçınıyorlar
Onlar bunu daşıyırlar   Bunu taşıyorlar
O, oraya gedir  oraya gidiyor
O, onu təkrar edir
Onlar onu satır  Onu satarlar
O çox yeyir o çok yiyor
O, bundan canını qurtardı
O, da bunu hiss edir
Onlar aldatmır   onlar aldatmaz
O məni unutdu
O, onu seçdi
Biz onları salamladıq
Biz oradan qaçdıq
Biz bunu tamamladıq
Biz onları dəvət etdik
Onlar onun haqqında yalan söylədilər.
Mən insanları bütə çevirməyin qəti əleyhdarıyam. İnsanları putlaştırmanın kesinlikle karşısındayım.
O, bunu öyrəndi.

Gürcüstan prezidenti Azərbaycana səfərini yarımçıq qoydu         Gürcistan Cumhurbaşkanı Azerbaycan Ziyaretini yarıda kesti (yarım bıraktı, yarıda bıraktı)
İyunun 29-u saat 20:00-da             29 Haziran saat 20 de
Adam döymək maddəsinin Cinayət Məcəlləsindən çıxarılması düzgündürmü? Adam dövme maddesinin Suç Yasasından çıkarılması doğru mudur?
Səhərə qədər köpüb qalıbdır.  Sabaha kadar yatıp kaldı
Sən olmasan axı neylərem    Yahu (ya) ben sensiz ne yaparım
Yaxşı dost yaman gündə tanınar          İyi dost zor günde belli olur.
qapı çölə açılır                     kapı dışarıya açılır
qapı özünə açılır                 kapı kendine doğru açılır
qoy belə olsun                     amin (temenni arkasından söylendiğinde)
qoy belə olsun                 bırak öyle olsun
Allah qoysa                       Allah izin verirse

Ətri öpdürülmək istədiyiniz yerə vurun    parfümü öpülmesini istediğiniz yere sürün
Gözəllik – silahdır! Təvazökarlıq – zəriflikdir! Zinət – elmdir!  Təvazökarlıq = mütevazılık
dama-dama göl olar         damla damla göl olur
sən gedəndə mən səndən ötrü çox darıxıram    sen gidince ben senin için çok özlem duyuyorum (seni çok özlüyorum)
Heç olmamaqdansa gec olmağı yaxşıdır    hiç olmamasındansa geç olması daha iyidir (güç olmasın da geç olsun)
Cibinə beş qram anaşa atdırıb tutdurram səni      cebine 5 gram afyon koydurup seni yakalatırım
Tükdən nazik, qılınc tiyəsindən iti kıldan ince kılıçtan keskin
Nə Xoşbəxtdi Türkəm Deyən    Ne Mutlu Türküm Diyene
Kənardan içki, yemək gətirmək qadağandır     Dışardan içki getirmek yasaktır
Siqaret çəkmədiyiniz üçün təşəkkür edirik
Hürən it dişləməz     Havlayan köpek ısırmaz
Ordu qərbə yeridi Ordu batıya hücum etti
Bu işlər bizim ölkədə yeriməz Bu işler bizim ülkede yürümez

Xəstə indi-indi yeriməyə başlamışdır Hasta yeni yeni hareket etmeye başlamıştır
İstanbulu dinləyirəm, gözlərim qapalı,
Öncə xəfif bir rüzgar əsir,
Yavaş-yavaş sallanır, yarpaqlar ağaclarda,
Uzaqlarda, çox uzaqlarda,
Suçuların səs-küy salan şırıltıları,
İstanbulu dinləyirəm, gözlərim qapalı.

TÜRK LEHÇELERİ KOLAY ERİŞİM ÇİZELGESİ

Türk lehçeleri, Türk dilleri, Türkçenin şiveleri, Türkçenin lehçeleri,  AZERBAYCAN TÜRKÇESİ, KAZAK TÜRKÇESİ, KIRGIZ TÜRKÇESİ ÖZBEK TÜRKÇESİ, TÜRKMEN TÜRKÇESİ

Lehçe Nedir?

Lehçeler, bir dilin bilinmeyen, çok eski dönemlerinde ayrılmış kollarına denir. Başka bir deyişle, bir dilin birbirinden uzak bölgelerde, çeşitli nedenlerle, ses, söz dizimi ve söz varlığı bakımından değişikliğe uğramış biçimine lehçe (Alm: Dialekt; Fr: dialecte; İng: dialect) denir.

Tanımlardan da anlaşılacağı gibi, 'ağız'da genellikle ses ve söyleyiş farklılığı varken, lehçede ses ve söyleyiş farklılığıyla birlikte, dilin yapısı (söz dizimi) ve söz varlığı da değişmektedir. O kadar ki, bu farklılıklar zamanla lehçelerin birer dil olmasına bile yol açmaktadır. Söz gelimi, Latincenin çeşitli lehçeleri arasındaki farklılık zamanla o kadar büyümüştür ki, sonunda Fransızca, İtalyanca, İspanyolca, Portekizce, Rumence gibi diller ortaya çıkmıştır.

Adriyatik Denizi'nden Çin Denizi'ne kadar uzanan çok geniş bir coğrafyada yaşayan Türkçe de birçok lehçelere ayrılmıştır: Batı Türkçesinin Anadolu, Azerî, Türkmen lehçeleri gibi ve Özbek lehçesi, Kazak lehçesi, Kırgız lehçesi...

Lehçenin ayrı bir dile dönüşmesi olayına Türk dilinde de rastlanmaktadır. Yaşayan Türk lehçelerinden ikisi, bugün artık birer dile dönüşmüştür. Bunlardan biri, Sibirya'da Lena Nehri'nin iki yanında yaşayan Yakut Türklerinin konuştuğu Yakutça diğeri ise, Orta Volga bölgesinde Kama Irmağı'nın Volga'ya kavuştuğu yerde yaşayan Çuvaş Türklerinin dili olan Çuvaşçadır.

Bir dilin lehçeleri arasındaki bağı ya da farklılıkları en iyi lehçeler sözlüğü ortaya koyar. Örneğin, W. Radloff'un "Türk Lehçeler Sözlüğü" bu nitelikte bir sözlüktür. Hüseyin Kâzım'ın "Büyük Türk Lugatı" da bu alanda hazırlanmış büyük bir eserdir. Türk lehçeleri hakkında ilk bilgileri veren eserse Kaşgarlı Mahmut'un ölümsüz eseri "Divanü Lugat-it Türk"tür.

 

Türk Dilinin Ağızları (Şiveleri) (Boy adları ile)


Sibirya ve Altay alanı:
1. Karagas
2. Soyan
3. İrtiş ve Tobol
4. Altay
5. Telengit
6. Teleüt
7. Tuba
8. Kumandı
9. Lebed
10. Sagay
11. Beltir
12. Kaç
13. Koybal
14. Kızıl
15. Şor
16. Kamasin
17. Çalım ve Çat

Doğu Türkistan alanı
18. Uygur
19. Sarı Uygur
20. Tarançi

Batı Türkistan alanı
21. Karakalpak
22. Özbek
23. Kırgız
24. Kazak
25. Türkmen

Kafkasya ve İran alanı
26. Nogay
27. Kundur
28. Karaçay
29. Balkar (Malkar)
30. Kumuk
31. Azerbaycanlı
32. Kaşkay
33. Afşar
34. Kacar
35. Şahseven
36. Karadağlı
37. Karapapak
38. Hamse
39. Halaç
40. Kengerlu
41. Horasani
42. Karayi
43. Karaçorlu

Kuzey alanı (Urallardan Balkanlara kadar)
44. Kazan, Tatar
45. Atrahan
46. Başkırt
47. Kırım
48. Karayim
49. Gagavuz
50. Türkiye, Oğuz

 

TÜRKÇENİN LEHÇELERİ VE YAYILDIKLARI COĞRAFYA


Burada, (biri dışında) tüm Türk topluluklarının kendi dillerini yani Türkçenin lehçelerini ve şivelerini anadil olarak konuştukları kabulu kesinlikle yanlış olmayacaktır. İkinci dil olarak ise, geçmişte veya günümüzde de bağımlı bulundukları devletlerin resmi dilini konuşmaktadırlar. Bunlar içinden en önemlileri Rusça, Çince, Farsça, Bulgarca ve Ukraynaca'dır. Kuşkusuz bu dillere ayrıca Arapça, Yunanca ile 1960'dan sonra Türklerin işçi olarak yabancı ülkere göçü sonucu öğrendikleri diller olan Almanca, Hollandaca Fransızca ve İngilizce de eklenebilir.

ANADOLU TÜRKÇESİ (TÜRKİYE TÜRKÇESİ): Anadolu Türkçesi, Türk dilleri içinde Oğuz dilleri grubunda yer alır. Toplam nüfusları 85 milyona yaklaşan ve Anadolu, Trakya, Kuzey Kıbrıs'ta (Kıbrıs'taki Türk nüfusu yaklaşık 250 bindir) yaşayan Anadolu Türkleri tarafından konuşulan bu dil, Türk lehçeleri arasında en büyük grubu oluşturur.

AZERBAYCAN TÜRKÇESİ: Anadolu Türkçesine yakınlığı ile bilinen Azerbaycan Türkçesi de Oğuz dil grubundadır. Azerbaycan Türklerinin toplam nüfusu yaklaşık 45 milyon kadardır ve Azerilerin ancak 10 milyon kadarı Azerbaycan Cumhuriyeti'nde yaşarken yaklaşık 35 milyon Azeri, İran İslam Cumhuriyeti'nin kuzeyinde (Güney Azerbaycan), 500 bini Gürcistan'da ve 150 bini Ermenistan'da yaşamaktadır.

ÖZBEK TÜRKÇESİ: Dilleri Karluk grubunda yer alan "Özbek Türkleri"nin büyük çoğunluğu Özbekistan Cumhuriyeti'nde yaşamaktadır. (35 milyon) Başta Tacikistan olmak üzere Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Afganistan'da yaklaşık 5 milyon Özbek bulunmaktadır.

KAZAK TÜRKÇESİ: Kazakça, Türk dillerinin Kıpçak grubunda yer alır."Kazak Türkleri"nin büyük bölümü Kazakistan'da yaşarken, komşu cumhuriyetlerde de (özellikle Türkmenisten, Moğolistan) Kazak azınlıklara rastlanır ve toplam nüfusları 20 milyonu aşar.

Kırgız Türkçesi: Kırgız dili, Kırgız-Kıpçak grubunda yer alır ve bu dili konuşan Kıgızların sayısı, diğer komşu cumhuriyetlerde yaşayanlarla birlikte 7 milyonu bulur.

TÜRKMENCE: Türkmenistan Cumhuriyeti'nde bugün 6 milyon, diğer bölgelerde de (İran, Irak, Afganistan) yine yaklaşık 3 milyon Türkmen yaşamaktadır. Dilleri Oğuz grubunda yer alır ve Anadolu Türkçesine çok yakın nitelikler taşır.

TATARCA:"Tatar Türkleri"nin 3 milyonu Rusya Devleti'nin içinde (Moskova'nın yaklaşık 750 km güneydoğusunda) Tataristan Özerk Cumhuriyeti'nde (Kazan Tatarları) yaşarken, 1,1 milyon Tatar yine Rusya içindeki Başkurdistan Özerk Cumhuriyeti'nde, 350 bini Kazakistan'da ve 300 bini ise Kırım Yarımadası'nda (Kırım Tatarları) yerleşmiştir. Dilleri Kıpçak grubundandır.

BAŞKURT TÜRKÇESİ: Günümüzde Başkurdistan Özerk Cumhuriyeti'nde (Moskava'nın yaklaşık 1.250 km Güneydoğusu'nda 1milyon, diğer bölgelerde ise 2,6 milyon Başkurt Türkü yaşamaktadır. Dilleri Kıpçak grubunda yer alır.


KARAKALPAK TÜRKÇESİ: Dilleri Kıpçak grubunda yer alan Karakalpak Türkleri,Özbekistan'da (Aral Gölü'nün güneyinde) Karakalpak Özerk Cmmhuriyeti'inde yaşarlar; nüfusları 2 milyon civarındadır.

ÇUVAŞ TÜRKÇESİ: Çuvaşistan Özerk Cumhuriyeti'nde (Moskova'nın yaklaşık 600 km güneydoğusunda, Tataristan Özerk Cumhuriyeti'nin kuzeybatısında) 1.5 milyon civarında Çuvaş Türkü yaşamaktadır.

SORS TÜRKÇESİ: Kültür ve dil yönüyle Hakas ve "Altay Türkleri"ne çok yakın olan Sors Türkleri Rusya'nın Kemerowo bölgesinde (Alma-Ata'nın yaklaşık 1.750 km kuzeydoğusunda) yaşarlar; sayıları 55.000 dolayındadır.

ALTAY TÜRKÇESİ: Altay (Oyrat) dili Kırgız-Kıpçak grubunda yer alır. Bu dili konuşan 160 bin Altay Türkü Altay Özerk Cumhuriyeti'nde (Rusya Cumhuriyeti'nde Kemerowo'nın güneyinde, Moğolistan sınırında) yaşarken 70 bini ise diğer bölgelere yerleşmiştir.

UYGUR TÜRKÇESİ: Türklerin ilk yazılı eserlerinde kullanılan Uygurca,Karluk dil grubunda yer alır. Bu lehçeyi konuşan yaklaşık 30 milyon Uygur Türkü günümüzde Batı Çin'de
(Doğu Türkistan'da), çok azı ise Rusya'da yaşamaktadır.


GAGAVUZ (GÖKOĞUZ) TÜRKÇESİ: Dilleri Oğuz dil grubunda yer alan dolayısıyla Anadolu Türkçesine çok yakın olan Gagavuz Türkleri Moldavya'nın güneyinde 1991 yılında kurulan Gagavuz Özerk Cumhuriyeti'nde yaşamaktadırlar; nüfusları yaklaşık 260 bindir. Ayrıca Balkanlar'da ve Rusya'nın çeşitli bölgelerinde dağılmış küçük topluluklara da rastlanır. Stavropol Türkçesi: Türkmence ve Nogay diline çok yakın olan bu dil, bölgeye göç etmiş Türkmenler tarafından konuşulmaktadır.

KUMUK TÜRKÇESİ: Kumuk Türkçesi Kıpçak grubundan olmakla birlikte Anadolu, Azeri ve Karaçay dillerine yakınlık da gösterir. Toplam nüfusları 800 bin kadar olan "Kumuk Türkleri"nin yaklaşık 250 bini Dağıstan bölgesinde (Kuzeydoğu Kafkasya'da) yaşamaktadır.

KARAÇAY TÜRKÇESİ: Karaçay dili Kıpçak grubundan olup, Karaçay-Çerkes Özerk Cumhuriyeti'nde (Gürcistan'ın 200 km kuzeyinde) yaşamakta olan yaklaşık 360 bin Karaçaylı tarafından konuşulmaktadır. Balkar (Malkar) Türkçesi: Dilleri hemen hemen Karaçay Türkçesi ile aynı olan Balkar Türkleri Gürcistan'nın kuzeyinde, bu ülkeye komşu olan Balkar Özerk Cumhuriyeti'nde yaşamaktadır; sayıları 150 bin civarındadır.

KARAİM TÜRKÇESİ: Kıpçak dil grubuna ait Karaim dili bugün çok az Karaim Türkü tarafından konuşulmaktadır. Bunlar, Ukrayna'nın batısı, Litvanya ve Polanya'da yaşamaktadır.

HAKAS TÜRKÇESİ: Hakas Türkçesi Kırgız dil grubuna çok yakın olup,Hakas Özerk Cumhuriyeti'nde yaşayan yaklaşık 180 bin Hakas Türkü tarafından konuşulmaktadır.


NOGAY TÜRKÇESİ: Nogay Türkleri, Stavropol ve Dağıstan Bölgesi,Çeçen-İnguş Cumhuriyeti ve de Karaçay-Çerkes bölgesinde dağınık olarak yaşamaktadırlar. Dilleri Kıpçak grubunda yer alan "Nogaylar"ın sayısı 175 bin dolayındadır.

TUVA TÜRKÇESİ: Yaklaşık sayıları 420 bin tahmin edilen "Tuva Türkleri"nin 200 bini Tannu-Tuva Halk Cumhuriyeti'nde (Moğolistan'nın kuzey sınırına komşu bölgede) yaşamaktadır.

YAKUT (SAKA) TÜRKÇESİ: Moğolcanın etkisi ile hayli değişikliğe uğrayan Yakut dili, tahmini sayıları 800 bin olan ve büyük çoğunluğu Yakut Özerk Cumhuriyeti'nde (Çin sınırına 1.250 km uzaklıktaki Doğu Sibirya'da) yaşayan Yakut Türkü tarafından konuşulmaktadır.

KAŞKAY TÜRKÇESİ: Anadolu ve Azeri Türkçesine çok yakın bir Türkçe ile konuşan Kaskay Türkleri, Hasme Türkleri ile birlikte Iran'ın güneyinde yaşarlar; sayıları 950 bin dolayındadır.

AHISKA (MESKETİ, MEŞET) TÜRKÇESİ: Dilleri Oğuz grubunda yer alan Ahıska Türkleri günümüzde dağınık olarak Özbekistan, Kırgızistan, Azerbaycan ve Türkiye'de yaşamaktadırlar. Sayıları 500 bin civarındadır.

Saygılarımızla...

Türk lehçeleri, Türk dilleri, Türkçenin şiveleri, Türkçenin lehçeleri, AZERBAYCAN TÜRKÇESİ, KAZAK TÜRKÇESİ, KIRGIZ TÜRKÇESİ ÖZBEK TÜRKÇESİ, TÜRKMEN TÜRKÇESİ, UYGUR TÜRKÇESİ, Türk lehçeleri sınıflandırılması, Türk lehçeleri sözlüğü, oğuz grubu Türk lehçeleri, Türkiye Türkçesi hangi lehçe grubuna aittir, Türkçenin şiveleri, Türk lehçeleri bölümü, Türk lehçeleri taban puanları, yaşayan Türk lehçeleri, lehçe öğren, lehçe nedir, lehçe örnekleri, lehçe nedir kısaca tanımı, lehçe anlamı, lehçe kelimeler, lehçe çeviri, Türk lehçeleri sınıflandırılması, Türk lehçeleri sözlüğü, oğuz grubu Türk lehçeleri, Türk şiveleri, Türkiye Türkçesi hangi lehçe grubuna aittir, Türk lehçeleri bölümü, Türk lehçeleri taban puanları, yaşayan Türk lehçeleri

Türk lehçeleri, Türk dilleri, Türkçenin şiveleri, Türkçenin lehçeleri,  AZERBAYCAN TÜRKÇESİ, KAZAK TÜRKÇESİ, KIRGIZ TÜRKÇESİ ÖZBEK TÜRKÇESİ, TÜRKMEN TÜRKÇESİ, UYGUR TÜRKÇESİ

Güncelleme Tarihi: 02 Mart 2019, 12:28
YORUM EKLE