Eşitlik Ekleri, Eşitlik Ekleri Nelerdir?

Eşitlik Ekleri, Eşitlik Ekleri Nelerdir?

Eşitlik Ekleri, Eşitlik Ekleri Nelerdir?

Eşitlik Ekleri, Eşitlik Ekleri Nelerdir?

Eşitlik Ekleri, Eşitlik Ekleri Nelerdir?

             Dilimizde kelime gruplarında cümlede fiilin nasıl ve ne şekilde olduğunu veya yapıldığını fiilin oluş veya yapılış tarzını ifade etmek için isim eşitlik haline girer. İsim fiilin kendisi gibi kendisine benzer bir şekilde cereyan ettiğini göstermek İçin eşitlik halini alır. Eşitlik hali ise eşittik ekleri ile yapılır. Eşitlik ekleri bir eşitlik, gibilik, benzerlik ifade ederler. Onun için bu eklere benzerlik ekleri de diyebiliriz. Eşitlik ekleri, ismi fiile bağlayan hal ekleridir. Eşitlik ekleri, ismi yalnız fiile bağladığı için adların eşitlik halleri daima zarfolurlar.

1- Asıl eşitlik eki; – ca, • ce, – ça, • çe dir. İnsan-ca, iyi-ce,ben-ce,ak-ça… gibi
. Bugün diğer hal ekleri gibi isim cinsinden bütün kelimelere getirilememekte, daha çok sıfatlara, zamirlere ve zarflara gelmekte, asıl isimlerden sonra çok az kullanılmaktadır. Eşitlik ifadesi için asıl isimlerden sonra umumiyetle önadlar, adıllar ve belirteçlerden sonra da birçok defa, gibi, kadar, olarak gibi edatlar ve şekiller kullanılmaktadır. İnsan gibi, taş gibi, tepe kadar, açık olarak misallerinde olduğu gibi, ekin işleklik sahası eskiden daha geniştir. Bazı misallerde, hem de eşitlik ifadesi taşıyan misallerde kendisinden sonra yapım ve iyelik eklerinin gelmesi de ekin bu yapım eki olmasına yaramıştır Gerçekten, ekin, çekim ifadesi taşıdığı bazı misallerde kendisinden sonra küçültme ve iyelik eklerinin geldiği görülür. Açık- ça-sına, deli-ce-sine. yavaş-ca misallerinde olduğu gibi, ekin içine katıldığı • cası- na, • cesine, – çasma, – çesine birliği yeni bir eşitlik eki şeklinde isimlerden ve fiillerden sonra bir edat gibi bol bol kullanılmaktadır. Alçak-casına, aptal-casına, sürükler-cesine. boğulur-casına, misallerindeki gibi. – ca, -ce, • çe,
• ça eki vurgusuzdur. Vurguyu daima kendisinden önceki hece üzerine atar. Kendisinden önceki hece üzerinde bulunan bu vurgu ise hep kuvvetlidir.

2- Türkçede kullanılan ikinci eşitlik eki: – cak, – çek, – çak, – çek’tir. Osmanh Türkçesinde ek çekim sahasında da yapım sahasında da olduğu gibi işlekliğini kaybetmiş ve bugün klişeleşmiş olarak ancak bir iki misalde kalmıştır. Çabu-cak, ev-cek gibi. Bu ek de eşitlik eki olarak vurgusuzdur ve vurgu kendisinden önceki hece üzerinde bulunur. Fakat yapım eki iken vurguludur.

3- Türkçede kullanılan üçüncü eşitlik eki -layın -leyin dir. Bu ek yapım ekleri bahsinde de görüldü. Eski Anadolu Türkçesinde de oldukça işlek bir eşitlik eki olarak kullanılmıştır. deniz-leyin, evvelki-leyin, buy- ruğı-n-layın, gördüğüm-leyin, misallerinde olduğu gibi sonradan ek bu çekim ekifonksiyonunu kaybetmiş ve bugün ancak bir iki misalde bir yapım eki halinde klişeleşip kalmıştır. Ak-şam-leyin, sabah-leyin, gece-leyin gibi. Bu ek de eşitlik eki olarak vurguyu kendisinden Önceki heceye atar.

YORUM EKLE