Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Alfabeler, Dünyada kullanılan alfabeler

Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Alfabeler, Dünyada kullanılan alfabeler

Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Alfabeler, Dünyada kullanılan alfabeler

Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı AlfabelerDünyada kullanılan alfabeler

Alfabe Nedir? İlk Alfabe Nerede Ne Zaman Ortaya Çıktı? Alfabe nedir? İlk Alfabe Nerede Ne Zaman Ortaya Çıktı? Latin Alfabesinin Kökeni, alfabe nedir kısaca bilgi, alfabeler nedir kısaca, alfabe tanımı, alfabe harfleri, alfabenin önemi, alfabe çeşitleri, alfabe nedir tdk,

Yazının içeriğindeki maddelere tıklayabilirsiniz.

Alfabe nedir kısaca bilgi verelim...

İnsanlar ve ses telleri ile bir ağız yapısına sahip olan canlılar iletişim amacıyla sesler çıkarırlar. Bu sesler, kendi cinsleri arasında anlaşılıyorsa bu duruma iletişim denir. İletişim, türler arasında da olabilir ama bu durum genelde seslerle olmaz.

İnsanlar, sesler aracılığıyla iletişim kurarlar. Biz insanlar seslerimizi, ses tellerimiz, nefesimiz, dudaklar, dişler, dil, burun, gırtlak, ön ve art damak sayesinde çıkarırız. Dünyanın her yerindeki her insan, bu organları kullanarak ses çıkarır. Dünyanın her yerinde, bu organlardan bir tanesi hasarlı, eksik ya da kusurlu olursa iletişim sekteye uğrar. O zaman, her insan aynı organları kullanarak ses çıkarıp iletişim kuruyorsa neden binlerce dil ve alfabe var? Daha doğrusu, alfabe, ses ve dil arasında ne gibi bir fark var?

Alfabe tanımı

Önce terimler ve tanımlar…

Bir konuyu anlamak için önce o konu hakkındaki terimleri bilmek gerekir. Alfabe, ses, iletişim, yazı birbirinden farklı ama tamamen kopuk kavramlar değillerdir. Lakin ses, diğer terimlerin temelidir.

Ses, yutak ( gırtlak), diş, dudak, dil, burun, ön ve art damak organlarında şekillenerek nefesimiz ve ses tellerimiz ile ortaya çıkan gürültülerdir. Bu gürültüleri, anlamlı hale getirmek insanların yaptığı zihinsel bir eylemdir. Örneğin, doğada A diye bir cisim yoktur. Bu sesi anlamlı hale getirip isimlendirmek işini insanlar zihinlerinden yapar. Doğada “ağaç” diye bir kavram bilmez, ağaca ağaç adını veren ve ona belli bir misyon yükleyen yine insandır. Ses içinde aynı şey geçerlidir. İnsanlar, çıkardıkları sesleri iletişim aracı olarak kullanmaya başlamışlardır. Sesler, cisimlere ad vermek, tehlikelere karşı uyarmak ya da tehlikelerden kurtulmak gibi etkili bir hayatta kalma aracı haline geldiğinde iletişim başlamıştır.

Seslerin, tanımlanarak yazıya dökülmesine harf denir. Harfler, seslerin yazıya dönüşmüş halidir ama tamı tamına sesi karşılamaz. Her dilde, yazıya dökülemeyen ama insana bir mesaj ileten sesler mevcuttur. Mesela Türkçede ayıplama sesi bu duruma bir örnektir. Türkçedeki 29 harf, kullandığımız ve çıkarttığımız seslerin küçük bir kısmını karşılar.

Alfabe nedir? (TDK)

Alfabe:

1. Bir dilin seslerini gösteren, belirli bir sıraya göre dizilmiş belli sayıda harfin bütünü, abece.

"Alfabe dönüşümü halkın okumayı kolay sökmesi içindi." -N. Cumalı.

2. Bir dilin harflerini tanıtarak okuma öğrenmeyi sağlayan kitap.

Alfabe, herhangi bir dilde kullanılan tüm seslerin toplandıkları yerdir. Alfabeler, milletlerle, ülkelerle özdeşleşmiş olsa da ulus – devlet anlayışı yokken bir din ya da imparatorluk da alfabe sistemi geliştirebilirdi. Bu bakımdan, alfabe ortak dil konuşurlarının, yazıya geçirebildiği seslerinin toplandığı bir levhadır. Alfabe için millete ihtiyaç yoktur. Beş – on kişi de kendi dillerini yaratıp alfabesini oluşturabilirler ama uzun ömürlü olmaları için yaygınlaşmaları gerekir.

İletişim, yazılı ve sözlü olarak iki şekilde olan, canlıların birbirlerine bir mesaj gönderip onları harekete geçiren bir sistemdir. İnsanlar, yazılı iletişimi kullanan tek memeli ve canlı türüdür. Yazılı iletişimin araçları ise harfler ve noktalamadır. Hatta, noktalama, alfabe kadar ön planda değildir. Ayrıca, harfleri de bugünkü kodlarımız gibi anlamamalıyız. İlk zamanlar, resimler harf yerine geçerdi. İnsanlar, iletişimi daha karmaşık hale getirince bu kodlar ortaya çıktı.

Tüm bu tanımlara dayanarak şunu rahatça söyleyebiliriz: İlkyazının icadına kadar insanlar iletişim kurmuyor değildi. Kuruyorlardı. Lakin, sözlü iletişim, izi takip edilebilen bir sistem değildir. Bu bakımdan alfabelerin doğuşu ve buna bağlı olarak yazının – yazılı iletişimin gelişmesi tarihimizi belirgin kıldı.

İlk Alfabe Nerede Ne Zaman Ortaya Çıktı?

Dünyanın farklı yerlerinde, aynı ihtiyaçlardan birbirine çok benzer buluşlar ortaya çıkabilir. Bu bakımdan bazı araştırmacılara göre Sümerler M.Ö. 3300 yılında çivi yazısını icat etmişler. Bazı araştırmacılar da yazının ilk defa Girit adasında, bazıları Kıbrıs adasında, bazıları ise alfabenin ilk kez İ. Ö. 2000 yıllarında Sina Yarımadası’nda ortaya çıktığını iddia etmektedirler ( Nusrettin Bolelli 2015, 10).

İlk olan alfabeler, şuan kullandığımız alfabelerin temelini oluşturmaktadır. Sina alfabesi Fenike alfabesini doğurdu. Fenike alfabesi ise günümüzdeki Batı medeniyetlerinden Yunan, İbrani ve Latin alfabesini meydana getirdi.

Yine Sina alfabesi, bugünkü Doğu medeniyetlerinin temel aldığı Arami alfabesin geliştirdi. Arami alfabesi de Doğu medeniyetlerinin yazı kolunu oluşturdu: Arap, Uygur, Pehlevi ve Avesta alfabeleri.

Mısır medeniyetleri de kendine özgü resim yazı alfabeleri kullanıyordu. Ama, resim şeklindeki alfabeler, hal-i hazırda kişinin kafasında bir imge oluşturduğu için yeni kelime türetimi çok zordu. Doğada herhangi bir imgesi bulunmayan kodlar, daha çok kelime ve kavram türetmeye yarar. Bu bakımdan, çivi yazısı, alfabelerin ve yazı dilinin, dolayısıyla medeniyetin gelişmesinde çok önemli bir mihenk taşıdır.

Alfabenin Önemi

Yazıyı etkili kullanan medeniyetler gelişir. Bu aynı zamanda, sözlü kültürü olan medeniyetlerin bilgi aktarımındaki eksiklerini de göz önüne serer. Yazılı kültür, hele ki 21. asırda zorunlu hale gelmiştir. 21. asra gelene kadar da gelişmedeki en önemli etken olmuştur. Peki neden? Neden yazmak bu kadar önemli.

Almanların bir atasözü vardır: Sadece aptallar akıllarında tutar diye. Yazı, düşüncelerin kalıcı hale gelmesidir. Yazı, hafızanın yükünü azaltmak anlamına gelir. Kısaca düşüncenin ölümsüzlüğüdür.

Araştırmacı, araştırma sonuçlarını yazmalıdır ki kendisinden sonra gelen araştırmacı, kendisiyle aynı araştırmaları yapmak zorunda kalması ve konuyu bir adım öne götürsün. Bir nevi, bu durum bir bayrak yarışıdır.

Yazılı kültürde, kültür aktarımı daha kesin ve nettir. Söz, ezberde kalır ve kişiden kişiye aktarırken değişir. Yazı ise değişmez, muhafazakar ve koruyucudur.

Üstelik, yazının icadı yeni bilim dallarını korumuştur. Bunlardan en önemlisi tarih bilimidir. Tarih, yazının bulunmasıyla başlamıştır.

Yazının yazılış biçimleri de dünyada çağ kapatıp yeni bir çağ açtırmıştır. El yazımı, matbaa ile sona ermiştir ve matbaanın icadı, pek çok medeniyetin değişmesine neden olmuştur. Hatta bireysel bazda, toplum ve insan yapısında da ciddi değişimler meydana getirmişlerdir.

Latin Alfabesinin Kökeni

Şuan, modern Türk alfabesi, Latin alfabesi kökenlidir. Tabii, bu alfabeden önce Türkler çok fazla alfabe kullanmışlar ve kendi alfabelerini de icat etmişlerdir. Ne yazık ki şuan hiçbir Türk devleti, Göktürk alfabesini kullanmıyor. Yalnız, özerk Uygur Devleti, Uygur alfabesini kullanabiliyor.

Alfabetik sistemin Fenikeliler tarafından bulunduğu pek çok araştırmacı tarafından kabul edilmiştir. Bu buluşun tarihi ise MÖ 1400’lü yıllar kadar uzak bir zamandır. Fenike alfabesinde sesli harfler kullanılmıyordu. Bu alfabeye sesli harfleri ekleyen ise Yunanlılardır. Bugün kullandığımız anlamdaki alfabe, bu ekleme sayesinde, Yunanlılar tarafından kullanılmıştır diyebiliriz.

Romalıların Latin alfabesini kullanması, onların Hristiyan olmasından çok önce meydana gelmiştir. Geometrik şekillerden yararlanılarak oluşturulan alfabe, parşömenin icadıyla farklı bir boyut kazanmıştır. Roma, bir imparatorluk haline geldiğinde, Latin alfabesini kullanıyordu; Hristiyanlığa geçtiği zaman da Latin alfabesi dünyanın pek çok yerinde devlet dili olarak kullanılmaya başlandı.

Alfabe Çeşitleri

Alfabe Çeşitleri; Alfabe kelimesi Fransız kökenli bir kelimedir. Alfabe eski çağlardan günümüze dek ağız ve dil yolu ile bazı seslerin çıkarılmasını sağlayan ve yazıya dökülen karşılıktır.

Yunan Alfabesi: Yunan alfabesi Sami alfabesinden yararlanılarak oluşturulmuştur. Samiler, Yunan alfabesinde yalnızca sessiz harfler kullanmaktaydı, ancak daha sonra alfabeye sesli harflerde ilave edilerek yunan alfabesi daha fazla geliştirilmiştir.

Latin Alfabesi: Yunan alfabesinin İtalya ‘da tanınma nedeni Etrüksler’dir. Latin alfabesi Yunan alfabesinde bir takım değişiklikler yapılarak oluşturulmuştur. Daha öncelerden Latin alfabesi yalnızca büyük harfler ile kullanılmaktaydı. Ancak daha sonra küçük harflerde Latin alfabesinde kullanılmaya başlamıştır. Latin alfabesinin el yazısı olarak kullanılması oldukça sonra gerçekleşmiştir.

Arap Alfabesi: Arap alfabesinin temelinde Sami alfabesi vardır. Araplar lisanları gereğince alfabenin içine 6 tane daha harf eklemişlerdir. Arapçada sesli harfler yerine harekeler kullanılmıştır.

Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Alfabeler

  • Göktürk alfabesi

  • Uygur alfabesi

  • Arap alfabesi

  • Türk alfabesi

  • Kiril alfabesi olarak sıralanabilir.

Dünyada kullanılan alfabeler ve Türklerin kullandığı alfabeler (ayrıntılı açıklama)

Dünyada kullanılan alfabeler, alfabeler türkçe, alfabeler ve harfleri, eski alfabeler, alfabe isimleri, farklı alfabeler, Türklerin kullandığı alfabeler, değişik alfabeler, alfabe, alfabeler, Arap alfabesi, Kiril alfabesi, Çince karakterler, Kore alfabesi, Yunan alfabesi, Gürcü alfabesi, Ermeni alfabesi, İbrani alfabesi, Japonca karakterler, Hint dilleri alfabesi, Tana alfabesi, annada alfabesi, Amhar alfabesi,

Bu yazımızda dünyada kullanılan alfabeleri sizlere tanıtmak istedik.

Dünyanın çeşitli yerlerinde kullanılan alfabeler ve harfleri tanıtarak Türklerin kullandığı alfabeleri de sizlere anlatmaya çalışacağız.

Aşağıda alfabeler dizgesi bulunmaktadır. Dilediğiniz alfabeyi inceleyebilirsiniz.

Yararlı olması dileğiyle...

Latin alfabesi,Dünya üzerinde kullanılmakta olan yazı sistemlerinin sayısı sanıldığı kadar çok değildir. Bu sistemler, kayıtlı olan yazı sistemlerinin sayısının 14 olduğu kabul edilir. Bu yazı sistemleri

  1. Arap alfabesi,
  2. Kiril alfabesi,
  3. Çince karakterler,
  4. Kore alfabesi,
  5. Yunan alfabesi,
  6. Gürcü alfabesi,
  7. Ermeni alfabesi,
  8. İbrani alfabesi,
  9. Japonca karakterler,
  10. Hint dilleri alfabesi,
  11. Tana alfabesi,
  12. Kannada alfabesi
  13. Amhar alfabesi

Olarak sıralanabilir. Dünya üzerindeki dillerin neredeyse tamamı bu alfabeleri kullanılarak yazılmaktadır. Ama adapte edildiği dile göre değiştirilirler. Yani dilin ihtiyaçlarına göre yeni karakterler, harfler eklenir ya da ihtiyaç duyulmayan karakterler ve harfler çıkartılır. Örneğin her ikisi de Latin alfabesinden uyarlanmış olan Türk alfabesinde 29, İngiliz alfabesinde 23 harf bulunmaktadır.

Türk alfabesi: 29 harfli olan alfabemizde ‘A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, V, X, Y, Z’ harfleri bulunmaktadır. Orijinali 23 harfli olan yani ‘A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, V, X, Y, Z’ harflerinden oluşan Latin alfabesinden Türkçe’de sık olarak kullanılmayan ya da başka harfler kullanılarak karşılanabilen ‘Q, X’ harfleri çıkartılmıştır. Türkçe’de kullanılmakta olan bazı sesleri karşılamaları amacıyla ise alfabeye ‘Ç, Ğ, İ, J, Ö, Ş, U, Ü’ harfleri ilave edilmiştir. Böylece Türk alfabesi meydana getirilmiş ve 23 harfli olan Latin alfabesi 29 harfe çıkartılarak Türkçe yazmak için elverişli hale getirilmiş olan bir alfabeye dönüştürülmüştür.

Resimde İngilizce’ye uyarlanmış olan halini gördüğünüz Latin Alfabesi, dünyanın en çok kullanılan alfabesidir.

İngiliz Alfabesi: İngiliz alfabesi de Latin alfabesinde yapılan değişiklikler sonucunda ortaya çıkartılan bir alfabedir. Aynı Türk alfabesini oluşturma aşamasında olduğu gibi Latin alfabesi üzerinde değişiklik yapılarak meydana getirilmiştir. Latin alfabesine sadece 3 yeni harf yani ‘J, U, W’ harfleri eklenerek 26 harfli İngiliz alfabesi ortaya çıkarılmıştır.

Alfabeler üzerinde bu şekilde yapılan değişiklikler sonucunda dünya üzerindeki dillerin neredeyse tamamı söz konusu olan 14 yazı sistemin kullanılması ile geçekleşir. Eğer farklı alfabeler kullanılıyor olsaydı, Çin yazı karakterleri dünyada en çok kullanılan alfabe olurdu. Çünkü dünya nüfusunun neredeyse 5’te 1’ini oluşturan Çin nüfusu bu alfabeyi kullanmaktadır. Ama İngiliz veya Türk alfabelerinde olduğu gibi Latin alfabesini temel alan, üzerinde değişiklik yaparak kendi dillerini yazmak için kullanan ulusların sayısı çok fazladır. Latin Alfabesi tüm dünya çapında kullanılmaktadır ve dünya üzerinde en çok kullanıcısı olan alfabedir.

Bu 14 yazı sistemi dışında kullanılan farklı sistemler de vardır. Ama kullanıcı sayıları veya sistemin sınıflandırılmasını sağlayan özellikleri nedeniyle bahsedilen 14 yazı sisteminin arasında yer almazlar. Aşağıda yaptığımız listede dünya üzerinde en çok kullanılan tüm yazı sistemlerini, kullanan kişi sayısına bağlı olarak sıralanmış şekliyle bulacaksınız. Listede Abudiga olarak belirtilen yazı sistemleri, alfaheceleme olarak da bilinen yazı sistemleridir. Abugida kelimesi ise Ge’ez yazısını ifade etmek için kullanılan ve bu alfabedeki ilk 4 harfin yan yana getirilmesi ile türetilen bir sözcüktür. Kullanılan karakterler birbirini takip etmekte olan ünlü-ünsüz ses çiftlerini belirten tek birim olarak yazılmaktadır. Bu da bildiğimiz, kullandığımız yazı sistemlerinden farklılık göstermektedir. Çünkü alfabe olarak nitelendirilen sistemlerde harfler yan yana geldiğinde anlam ifade ederler. Çin yazı sistemi gibi sistemlerde ise her karakterin başlı başına bir anlamı vardır. Abugida olarak nitelendirilen yazı sistemleri bu yönüyle onlardan ayrılmaktadır. Ayrıca listede alfabeleri kullanan toplam kişi sayısının dünya nüfusundan daha fazla olduğunu göreceksiniz. Bazı ülkelerde, bazı bölgelerde birden fazla dil ve yazı sistemi olduğu için ortaya böyle bir durum çıkmaktadır.

1.Latin Alfabesi: Dünya üzerinde en çok kullanılan Latin alfabesini dünya çapında birçok ülke kullanmaktadır. Bunların arasında çok sayıda Avrupa ülkesi, Endonezya, Kanada ve ABD, Güney Amerika ve Afrika ülkeleri bulunmaktadır. Latin alfabesini kullanan kişi sayısı ise 4,9 milyar civarında tahmin edilmektedir.

Çin yazı sistemi, Çİn’in kalabalık nüfusu sayesinde dünyanın en çok kullanılan ikinci alfabesidir.

2.Çince Karakterler, Çin Yazı Sistemi: Dünyada en çok kullanılan ikinci yazı sistemi Çin Yazı Sistemidir. Bu yazı sistemi, Çin’in yanı sıra nüfusunun yarısı Mandarin Çincesi konuşan Singapur gibi ülkelerde de kullanılmaktadır. Çin yazı sisteminin kullanıldığı ya da bu sistemden etkilenen yazı sistemlerinin kullanıldığı diğer yerler Vietnam, Kore (hanja) ve Japonya (kanji) olarak gösterilebilir. Dünya üzerindeki toplam kullanıcı sayısı ise 1 milyar 340 milyon kişi kadardır.

3.Arap Alfabesi: Listemizin üçüncü sırasındaki bu yazı sistemini veya değiştirilmesi sonucunda ortaya çıkan yazı sistemlerini kullanan kişi sayısı 660 milyondur. Orta ve Kuzey Afrika’da bulunan bazı ülkeler, Ortadoğu ve Arap ülkeleri, Çin’deki Müslüman nüfusun olduğu bölgeler, İran gibi ülkeler Arap alfabesini kullanan insanların bulunduğu yerler olarak gösterilebilir.

4.Devanagari Alfabesi (Abudiga) : Bu alfabe çok fazla ülkede kullanılmasa da, Hindistan nüfusunun yüksek olması nedeniyle dünyanın en çok kullanılan alfabeleri arasında bulunmaktadır. Hindistan’da Sanskrit dili gibi dilleri yazmak için kullanılan alfabe ayrıca Nepal’de kullanılır. Toplam kullanıcı sayısı ise 420 milyon kadardır.

5.Kiril Alfabesi: Slav dillerini yazmak amacıyla oluşturulan alfabe, Sovyet Rusya döneminde Sovyetler Birliği etkisi ya da egemenliği altında bulunan ülkelerde kullanılmaya başlamıştır. Böylece Rusya dışında Orta Asya’da bulunan Türk Cumhuriyetleri, Doğu Avrupa’daki Slav kökenli Bulgaristan, Sırbistan gibi devletler gibi farklı bölgelerde kullanılan bir alfabe haline gelmiştir. Alfabe üzerinde yapılan değişiklikler sonucunda kendi alfabelerini oluşturan ve kullanan kişi sayısı ise 250 milyon kişi olarak tahmin edilmektedir.

Arap alfabesi, Arap topluluğunun farklı ülkelerde sahip olduğu kalabalık nüfus ve İslamiyetin etkisiyle dünyanın en çok kullanılan üçüncü alfabesidir.

Arap alfabesi, Arap topluluğunun farklı ülkelerde sahip olduğu kalabalık nüfus ve İslamiyetin etkisiyle dünyanın en çok kullanılan üçüncü alfabesidir.

6.Bengali ya da Assamese Alfabesi (Abudiga) : Bangladeş ve Hindistan’da kullanılan alfabe, Asamca, Manipuri ve Munda gibi dillerin yazılmasında kullanılmaktadır. Orijinali 50 karakterli olan ve Sanskrit dilini yazmak için oluşturulan alfabeye 10 karakter eklenerek Bengalce’ye uygun hale getirilmiştir. Bu yazı sistemini kullanan kişi sayısı ise 220 milyon olarak görünmektedir.

7.Kana Alfabesi: Japonca’yı yazmak için kullanılan alfabelerden birisi olan bu alfabenin toplam kullanıcı sayısı 120 milyon kadardır.

8.Gurmukhi Yazı Sistemi (Abudiga) : Hindistan’ın Pencap eyaletinde kullanılmaktadır. Toplam kullanıcı sayısı 100 milyon kişi olduğu için dünyanın en çok kullanılan alfabelerinden birisidir.

9.Javanese Yazı Sistemi (Abudiga) : Endonezya’da bulunan Cava adasında kullanılan Cava dilini yazmakta kullanılan istemdir. Toplam kullanıcı sayısının 80 milyon kadar olduğu sanılmaktadır.

10.Hangul Alfabesi: Kore alfabesi ya da okunuşu nedeniyle Hangıl alfabesi olarak da bilinir. Söz konusu olan 14 yazı sisteminden birisidir. Ama 1443 yılında kral Sejong tarafından talep edilmesi üzerine bilim adamlarının çalışmaları sonucunda ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla Mısır alfabesi ya da Fenike alfabesi kökenlerine dayanan diğer temel yazı sistemlerinden daha farklı olan bir alfabedir. Kore’de kullanılan alfabeyi kullanmakta olan kişi sayısının 78 milyon olduğu düşünülmektedir.

Devanagari Alfabesi, Hindistan’da kullanılan farklı alfabelerden biridir ve dünyanın en çok kullanılan dördüncü alfabesidir.

11.Telagu Yazı Sistemi (Abudiga): Hindistan’da kullanılan dillerden birini yazmak için kullanılan alfabeyi 74 milyon kişi kullanmaktadır.

12.Tamil Yazı Sistemi (Abudiga): Yine Hindistan’da kullanılan Tamil dilini yazmak için yararlanılan bir sistemdir. Singapur ve Sri Lanka gibi yerlerde de kullanılmaktadır. Kullanıcı sayısının 70 milyon civarında olduğu bilinmektedir.

13.Malayam Yazı Sistemi (Abudiga): Yine Hindistan’da kullanılan bir yazı sistemidir. Toplam 52 milyon kullanıcısı vardır.

14.Kannada Alfabesi (Abudiga) : Temel 14 yazı sistemi içinde bulunmaktadır. Hindistan’ın güneybatısında konuşulan Kannada dilini yazmak için kullanılan alfabedir. Karnataka eyaletinde konuşulan dili ve alfabeyi kullanan kişi sayısının 45-50 milyon olduğu tahmin edilmektedir

15.Burma Alfabesi (Abudiga): Myanmar ya da Burma olarak bilinen ülkede kullanılan alfabedir. 39 milyon kişi kullanmaktadır.

16.Tay Alfabesi (Abudiga): Tayca yazmak için kullanılan, Tayland’da kullanılan bir yazı sistemidir. 38 milyon kullanıcısı bulunmaktadır.

17.Sunda Alfabesi (Abudiga): Endonezya’da bulunan Sunda adasında ve çevresinde konuşulan Sundaca ya da Sunda dili olarak isimlendirilen dili yazmak amacıyla kullanılan yazı sistemidir. Toplam 35 milyon kişinin kullandığı bir dil ve yazı sistemidir

18.Gujarati Yazı Sistemi (Abudiga): Hindistan’da kullanılan ve 30 milyon kişi tarafından konuşulan bir dil ve alfabedir.

19.Laos Yazı Sistemi (Abudiga) : Laos Demokratik Halk Cumhuriyetinde konuşulan, Laos dili ya da Lao dili, Laoca gibi isimlerle anılan dili yazmakta kullanılır. 22 milyon kişi tarafından kullanılmaktadır

20.Odia Alfabesi (Abudiga) : Hindistan’da kullanılan alfabelerden birisidir. 21 milyon kadar kullanıcı olduğu düşünülmektedir.

Kiril alfabesi, S.S.C.B. etkisinde kalmış olan devletler ve Slav kökenli devletler tarafından kullanılan bir yazı sistemi olarak dünyanın en çok kullanılan beşinci alfabesidir.

21.Ge’ez Alfabesi (Abudiga) : Etiyopya ve Eritre’de konuşulan Amhar dilini yazmak için kullanılmaktadır. Kullanıcı sayısının 25 milyon kişi kadar olduğu tahmin edilmektedir. Ama bu dili ana dili olarak konuşan kişiler hesaba katıldığında 18 milyon kişi tarafından kullanılan bir dil ve alfabe olduğu zannedilmektedir.

22.Sinhala (Seylan) Alfabesi (Abugida) : Sri Lanka’da konuşulan Seylanca ya da Sinhala dili olarak bilinen dili yazılı hale getirmek için kullanılır. 14-16 milyon kişi tarafından kullanılan bir dil ve alfabe olduğu düşünülür.

23.Ermeni Alfabesi: Ermenistan başta olmak üzere dünyanın farklı yerlerinde yaşayan Ermeni diasporası tarafından Ermeniceyi yazmak için kullanılır. Toplam kullanıcı sayısının 12 milyon kişi olduğu sanılmaktadır.

24.Khmer Alfabesi (Abugida) : Kamboçya’da konuşulan Khmerce dilini yazmakta kullanılır. Bu nedenle Kamboçya alfabesi olarak da bilinir. Kullanıcı sayısı ise 11 milyonun üzerindedir.

25.Yunan Alfabesi: Yunanca ya da Rumca olarak bilinen dili yazmakta kullanılır. Kullanılan en eski alfabelerden biridir ve temel 14 yazı sistemi olarak nitelendirdiğimiz alfabeler arasında bulunur. Toplam kullanıcı sayısı 11 milyon kadardır.

26.Lontara Alfabesi (Abugida) : Endonezya’da kullanılan ve 7,5 milyon kişinin bildiği bir yazı sistemidir.

27.İbrani Alfabesi: İsrail başta olmak üzere farklı ülkelerde yaşayan Yahudilerin kullandığı yazı sistemidir. Toplamda 6 milyon kişinin yararlandığı bir yazı sistemidir.

28.Tibet Alfabesi: Tibetçe olarak isimlendirilen dili yazmakta kullanılır. Başta Tibet bölgesi olmak üzere Hindistan gibi ülkelerde yaşayan kullanıcıları bulunmaktadır. Toplamda 5 milyon kişinin kullandığı bir sistemdir.

29.Gürcü Alfabesi: 3 farklı sistemde kullanılan ve Gürcüce’nin yazıldığı alfabedir. Gürcistan’da kullanılan yazı sistemin toplam 4,5 milyon kişi kullanmaktadır.

Göktürk alfabesi, Türk Runik yazı sistemi olarak sınıflandırılır.

Göktürk alfabesi, artık kullanılmayan ama tarihe ışık tutan alfabelerden birisidir.

30.Modern Yi Yazı Sistemi: Çin’in Liangshan Yi Özerk Bölgesi olarak bilinen bölgesinde kullanılan dili yazmakta kullanılır. Bu yazı sisteminden yararlanan kişi sayısı 4 milyondur.

31.Moğol Alfabesi: Moğolistan’da ve diğer bazı özerk bölgelerde konuşulan Moğolca’nın yazımında Kiril alfabesi ile birlikte kullanılan yazı sistemidir. Toplam 2 milyon kişinin bu sistemden yararlandığı sanılmaktadır.

32.Tifinagh Alfabesi: Kuzey Afrika’da Berberi dilini yazmak için kullanılan alfabedir. Mısır, Libya, Tunus, Cezayir ve Fas gibi yerlerde yaşayan ve Kuzey Afrika’nın bilinen en eski yerleşik halkı olan Berberiler tarafından kullanılmaktadır. Toplamda 1 milyon kişinin kullandığı bir yazı sistemidir.

33.Arami Alfabesi: Batı Asya ya da Ortadoğu olarak ifade edilebilecek bölgelerde kullanılan Aramice’nin yazımında kullanılır. Ama bu dilin çok farklı ve yine çok sayıda lehçesi vardır. Örneğin Süryaniler tarafından konuşulan Arami lehçesi Süryanice olarak adlandırılır ve Süryani alfabesi ile yazılır. Ortadoğu civarında binlerce yıl kullanılmış ve sonradan yerini Arapça’ya bırakmıştır. Karakterleri de Arap alfabesine benzeyen ve ona esin kaynağı olduğu düşünülen alfabenin 400 bin kişi kadar kullanıcısı vardır.

34.Maldiv (Tana) Alfabesi (Abugida): Maldiv adalarında konuşulan Maldivce’yi yazmakta kullanılan yazı sistemidir. Tana alfabesi olarak da bilinen alfabede 50 harf bulunur. 300-350 bin kişi tarafından kullanılan bir dil ve alfabe olarak gösterilebilir.

35.İnuit Alfabesi (Abugida) : Kuzey Kanada’da yaşayan ve İnuit kolundan gelen Eskimolara İnuitler denir ve konuştukları dil de İnuitçe olarak adlandırılır. Bu dili yazmak için İnuit alfabesi ya da Kanada İnuit hece yazısı olarak isimlendirilen yazı sistemi kullanılır. 30-35 bin kadar nüfusu olan bu topluluğun yaklaşık olarak 25 bin kadarının kendi dillerini ve alfabelerini bildiği düşünülmektedir.

36.Çeroki (Cherokee) Alfabesi: Çeroki dili yok olmak üzere olduğu kabul edilen dillerden birisidir. Amerika Birleşik Devletlerinde bulunan ve beş uygar kabileden biri olarak kabul edilen Çerokiler tarafından konuşulmaktadır. 15-20 bin kişi oldukları tahmin edilen bu topluluk, Sequoyah ismindeki bir Çeroki tarafından tasarlanan özel bir alfabe olan Çeroki alfabesini kullanmaktadır.

Yazı sistemleri kullanılacakları dile göre yapılacak uyarlamalar ile farklı harf sayıları içeren sistemlere dönüşebilirler.

Yazı sistemleri kullanılacakları dile göre yapılacak uyarlamalar ile farklı harf sayıları içeren sistemlere dönüşebilirler.

Bu alfabeler dışında da kullanılan bazı yazı sistemleri vardır. Ama çok az kişi tarafından kullanılmaktadır ve kullanılan sınıflandırmaların dışında kalmaktadırlar. Sonuç olarak dünya üzerinde kullanılmakta olan alfabelerin, yazı sistemlerinin verdiğimiz listede bulunan yazı sistemlerinden ibaret olduğunu söyleyebiliriz. Ama artık kullanılmayan Mısır alfabesi (hiyeroglif), Fenike Alfabesi ya da Runik alfabe gibi tarihi alfabeler de bulunmaktadır. Bu alfabeler tarih çağlarına ışık tutmaları ve günümüzde kullanılan alfabelere esin kaynağı olmaları nedeniyle büyük önem taşıyan alfabeler olarak kabul edilebilir. Dilbilimciler sadece şu anda kullanılmakta olan alfabeleri değil, artık kullanılmayan alfabeleri de incelemektedirler.


TÜRKLERİN KULLANDIKLARI ALFABELER

Böyle bir sıralama gerçeği tümüyle yansıtmadığı gibi adlandırmaların “Arap” ve “Latin Alfabesi” diye yapılması da bazı kavram ve değerlendirme kargaşasına yol açmaktadır. Tarih boyunca çok geniş ülkelere yayılan ve çok değişik kültürlerle ilişkiler kuran Türkler bu dört alfabenin dışında ,başka alfabeler de kullanmışlardır. Gününüzde de söz konusu dört alfabeden başka alfabeler kullanan Türkler vardır.

Öte yandan, İslamiyet’le birlikte Türkler arasında yaygınlık kazanan alfabe, salt Arapların kullandıkları harflerden ibaret olmayıp, ona bazı eklemeler de yapılmıştır. Bu nedenle eski yazı ya da Osmanlı alfabesi diye de nitelenen alfabe, Arap alfabesinin Türkçe`ye uygunluk sağlamasına çalışılan geliştirilmiş bir biçimi idi. Bu nedenle ona Arap alfabesi değil Arap kökenli alfabe demek daha doğru bir niteleme olur.

Bunun gibi, Türkiye Cumhuriyeti`nde kullanılan alfabe de özgün bir Latin alfabesi olmayıp Latin kaynaklı yeni Türk alfabesidir. Nitekim söz konusu alfabenin kabulünü öngören 1928 tarihli yasa “Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun” başlığını taşımaktadır.

Türklerin tarih boyunca kullandıkları alfabeleri sırasıyla incelersek:

  1. Göktürk Alfabesi
  2. Uygur Alfabesi
  3. Arap Alfabesi
  4. Latin Alfabesi

Göktürk Alfabesi

Türklerin siyasal varlık olarak tarih sahnesine çıkmaları, Milattan önceki yüzyıllara, Hiung-nu`lar dönemine kadar geriye gitmektedir. Hunlar döneminde yazının kullanıldığına ilişkin bazı kayıtlar olmakla birlikte, bu yazının niteliği hakkında açık bilgilere sahip değiliz. Bu yüzden Türklerin kullandıkları kesin olarak bilinen ilk alfabe Göktürkler döneminde yaygınlık kazanan Göktürk alfabesidir. Son yıllarda Issık-Göl yakınındaki bir kurganda bulunan iki satırdan oluşan yazı, Göktürk alfabesi karaterinde olup, M.Ö. V.-IV. yüzyıllara tarihlenmektedir. Bu yüzden de Göktürklere bağlanan ilk Türk yazısının Göktürk Kağanlığı`nın kuruluşundan yüzyıllarca önce bulunduğunu kabul etmek gerekmektedir.

İlk Türk alfabesinden günümüze kalan en büyük kalınıtılar Göktürkler döneminde dikilen yazıtlarda karşımıza çıkmaktadır. Çözülüp değerlendirilmeleri ancak XIX. yüzyıl sonunda mümkün olmuştur. Bunlardan ilk bulunanları Yenisey Irmağı boyundaki yazıtlar olmuştu. 1889′da da Orhon yazıtları diye anılan iki büyük yazıt daha ortaya çıkarılmıştı. Öteki yazıtlardan farklı olarak bunların arka yüzlerinde Çince metinler de vardı. Yani Ankara`daki Augustus Tapınağı`nda olduğu gibi iki ayrı dilde yazılmışlardı. Danimarkalı Türkolog Wilhelm Thomsen, 1893`te bu yazıtları çözmüş, böylece bunların Kültigin ve Bilge Kağan tarafından diktirildikleri, yazının Türklere özgü bir alfabe, dilin de eski Türkçe olduğu meydana çıkarılmıştı.

Anıtların öneminden ötürü Orhon alfabesi diye de anılan Göktürk alfabesinin kökenine gelince, bu konuda çok farklı görüş ve iddialar bulunmaktadır. Bu alfabede kullanılan işaretler, Runik diye adlandırılan eski Iskandinav yazısındaki işaretlere benzediğı için Runik karakterli sayılmış ve o alfabeyle ilişkilli olabileceği öne sürülmüştür.Yazıyı çözen Thomsen, bu Türk alfabesinin Arani alfabesinden türemiş olabilece görüşünü savunmuştu. Buna karsın Aristov gibi Rus bilginleri, bu yazıdaki işaretlerin eski Türk damgalarından alınmış olabileceğine dikkatleri çekmiştir. A. Cevat Emre ise, Göktürk yazısının Sümer yazısı ile aynı kökten gediğini varsaymıştır. Bütün bu değişik, hatta çelişik savlar arasinda söylenebilecek şey, bilim çevrelerinde en çok Thomsen’ın görüşünün tutunduğudur.

Göktürkler çağında yaygınlaşan bu ilk Türk alfabesi, yazıtlar dışında yazma eserlerde de kullanılmıştır. Doğu Türkistan Yazmaları diye adlandırılan eserler bunu kanıtlamaktadır. Bu alfabenin Göktürkler`den sonra gelen Uygurlar döneminde de bir süre kullanıldığı görülmektedir. 759-760 yıllarında dikilen Şine-Usu yazıtı ile son yıllarda bulunan Taryat Yazıtı bunu göstermektedir. Bunun dışında Göktürk alfabesi, bazı değişikliklerle Bulgarlar,Hazarlar, Peçenekler ve Sekeller tarafından da kullanılmış ve böylece Orta Asya`dan Avrupa içlerine kadar yayılmıştır.

Uygur Alfabesi

Göktürk Kağanlığı`nın 744 tarihinde yıkılmasıyla onun yerine geçen Uygur egemenliği dönemi kültürel etkinlikler ve gelişmeler yönünden İslam öncesi Türk tarihinin en parlak ve dikkate değer dönemini oluşturur. Çin, Hint ve İran kültürlerinin de etkisiyle kültür hayatına öncelik, renk ve hareketlilik getiren Uygurlar, kağıdı ve matbaayı da alıp kullanmışlardır. Bu arada kullanılagelen Göktürk yazısını bırakarak kendilerine özgü yeni bir alfabe düzenlemişlerdir.Uygur alfabesi, Sogd kökenli olup, bazı değişikliklerle Türkçeye uygulanmıştı.

Bu alfabenin ne zaman kullanılmaya başlandığı kesin olarak saptanamamaktadır. Bugün için bilinen, bu yazı ile yazılmış en eski metinlerin IX. yüzyıl sonlarına ait olduklarıdır. Buna karşın, söz konusu alfabe Uygurların siyasal varlıklarını yitirmelerinden sonra da yüzyıllar boyunca kullanılmıştır. Türklerin İslamiyete geçişleri ve Arap kökenli yeni bir alfabenin kabulünden sonra da Türkistan ve Kırım`daki Türk devletlerinde bu alfabe varlığını koruyabilmiştir. Timur İmparntorluğu ve onun kollarında Uygur yazısının kullanıldığı bilinmektedir.

Ebu Said Mirza`nın 1468`de Uzun Hasan’a gönderdigil bitik -mektup- Uygur harfleriyle yazılmıştı. Osmanlı İmparatorluğu`nda da sarayda Uygurca bilen kâtipler vardı ve Orta Asya`daki Türk hükümdarlarına gönderilen mektuplarla kimi yarlıkları bunlar yazıyorlardı. Örneğin, Fatih Mehmet`in Otlukbeli Savaşı`ndan sonra Özbek Hanına gönderdiği zafername Uygur alfabesiyle yazılmıştı. Böylece Orta Asya Türkleri arasında olduğu kadar Osmanlı merkez yönetiminde de geçerliliğini koruduğu anlaşılan Uygur alfabesi, varlığını bir süre daha devam ettirmiş ve 18. yüzyılda tamamıyla unutulmuşdur.

Arap Alfabesi

Türklerin topluca İslamiyet’i kabulünden, yani 10. asırdan sonra geniş bir sahada bütün Türk-İslam devletleri tarafından kullanıldı. Arap Alfabesi yirmi sekiz harf olmasına rağmen Türklerin kullandığı İslam harfleri otuz bir ile otuz altı harften meydana gelir. Sağdan sola doğru yazılan bu alfabe, bütün Türklüğü kucaklamış ve Türkçe’nin çeşitli lehçelerinde, pekçok kitap, kitabe yazılmıştır. Muazzam ve kesintisiz abidevi eserler bu alfabe ile verildi. Türkiye, İslam alemi ve dünyanın her yerindeki kütüphane ve kitapseverlerin kitaplıklarında İslam harfleriyle yazılmış milyonlarca Türkçe eser mevcuttur. Dünyanın en büyük ve muazzam arşivi, Türk – İslam alfabesiyle yazılan Türkçe evraklarla doludur.

Latin Alfabesi

Yeni Türk alfabesi, Latin harfleri temel alınarak, 1 Kasım 1928 gün ve 1353 sayılı yasayla tespit ve kabul edilmiştir. Bu kanuna göre, Türk Alfabesi’nde 29 harf bulunur. Alfabeyi oluşturan büyük ve küçük harfler, sırasıyla aşağıdaki biçimde yazılır.

Yazı karakterleriyle:

A B C Ç D E F G Ğ H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z – (Â Î Û)

a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z – (â î û)

Harflerin Sınıflandırılması

a, e, ı, i, o, ö, u ve ü harfleri ünlü harfler, diğer harfler ise ünsüz harfler olarak adlandırılır.

Ünlülerin Sınıflandırılması

Ünlü harfler, çıkış yeri ve dilin durumuna, dudakların durumuna, ağzın açıklığına göre şu şekilde sınıflandırılır:

Çıkış yeri ve dilin durumuna göre

  1. Kalın ünlüler: a, ı, o, u
  2. İnce ünlüler: e, i, ö, ü

Dudakların durumuna göre

  1. Düz ünlüler: a, e, ı, i
  2. Yuvarlak ünlüler: o, ö, u, ü

Ağzın açıklığına göre

  1. Geniş ünlüler: a, e, o, ö
  2. Dar ünlüler: ı, i, u, ü

Ünsüzlerin Sınıflandırılması

Ünsüz harfler ses tellerinin titreşime uğrayıp uğramamasına göre ikiye ayrılır:

Tonlu (yumuşak) ünsüzler: b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z.

Tonsuz (sert) ünsüzler: ç, f, h, k, p, s, ş, t.

Latin harflerini kullanan diğer alfabelerle farklar

Türk alfabesi, Latin harflerini kullanmasına rağmen, bu harfleri kullanan diğer batı dillerinin alfabelerindeki bir takım harfleri içermemekte, bunun yanısıra bu alfabelerde genel olarak kullanılmayan başka harfler içermektedir.

Türk alfabesinde bulunmayan harfler

Q/q, W/w ve X/x harfleri pek çok batı dilinde kullanılmasına rağmen Türk alfabesinde yer almamaktadır. Bu harflere karşılık gelen sesler sırasıyla k, v ve ks ile ifade edilir. Örneğin: Kemal, taksi. X harfi sözcüğün yapısına göre iks ya da ksi olarak da söylenirken, W harfi çift ve olarak okunur. Benzer biçimde İspanyol alfabesinde yeralan Ñ/ñ (Bu ses İtalyanca ve Fransızca’da gn, Portekizce’de nh harf bileşimleri ile elde edilir) harfine karşılık gelen ses ny ile ifade edilir. Örneğin, İspanyolca’da İspanya anlamına gelen España sözcüğü Türkçe harflerle Espanya olarak yazılır.

Batı dillerinde bulunmayan Türk harfleri

Türkçe’deki Ç/ç, Ü/ü ve Ö/ö harfleri İngiliz alfabesinde bulunmamaları nedeniyle ASCII standardına dahil değildir. Ancak bu harfler diğer batı dillerinde yaygın olarak kullanılmakta ve ISO-8859-1 (Latin-1) standardının içinde yeralmaktadır. Küçük ı, büyük İ, Ğ/ğ, Ş/ş harfleri ise ISO-8859-9 (Latin-5) standardının içinde yeralmaktadır.

Türkçe’de noktalı i harfi büyük harfle yazılıyorken de noktası koyulur: İ. Benzer biçimde noktasız büyük I harfi, küçük harfle yazılıyorken noktası koyulmaz: ı. Ancak yabancı dildeki sözcükler büyük harfle yazılıyorken I harfi noktasız yazılır. Türkçe’nin dışında Azerice ve Tatarca’da da ı ve i harflerinin kullanımı bu biçimdedir.

Ş/ş harfinin sesi, İtalyanca’da sc(i), Fransızca’da ch, İngilizce’de sh ve Galiçyaca’da x harfleriyle elde edilir. Bu harf kimi zaman Rumence’deki Ș/ș (virgüllü s) harfinin yerine kullanılmasına rağmen farklı bir harftir. Türkçe’nin dışında Azerice, Tatarca ve Türkmence dillerinde kullanılmaktadır.

Ğ/ğ (yumuşak ge) harfinin kendine ait bir sesi yoktur, yalnızca kendisinden önce gelen ünlü harfi uzatmakta kullanılır. Bu harf Türkçe sözcüklerin başında yeralmaz. Türkçe’nin dışında Azerice ve Tatarca dillerinde kullanılmaktadır.

ABECELER (ALFABELER) İÇİN TIKLAYINIZ

Göktürk alfabesi tıklayınız.

Türk dünyası alfabeleri tıklayınız.

Kazak alfabesi tıklayınız

Kırgız alfabesi tıklayınız.

Osmanlı alfabesi tıklayınız.

Rus alfabesi tıklayınız.

Tatar alfabesi tıklayınız.

Sağır-Dilsiz alfabesi tıklayınız.

Bulgar alfabesi tıklayınız.

Çin alfabesi tıklayınız.

Yunan alfabesi tıklayınız.

Enokyan alfabesi tıklayınız.

Sanskrit alfabesi tıklayınız.

Kiril alfabesi tıklayınız.

Viking alfabesi tıklayınız.

Mors alfabesi tıklayınız.

Braille alfabesi tıklayınız.

Mısır alfabesi tıklayınız.

Uygur alfabesi tıklayınız.

Moğol alfabesi tıklayınız.

Sonuç

Alfabe, ona bağlı gelişen yazı, ekonomik amaçlarla ortaya çıkmıştı. Ama yazının icadı, dünyanın talihini tamamen değiştirdi. Yazının, hızı, biçimi yani matbaanın bulunuşu, el yazısından kopuş ve dolayısıyla yazının daha hızlı yayılması insanın hem bireysel dünyasını değiştirdi hem de toplumların temel dinamiklerini yeniden evirdi. İnsan, topluluk halinde yaşarken, yazı ve kitabın hayatımıza girmesi bireyselleşmeyi hızlandırdı. Gelişim, her yönden gelişim, hızlandı. Bu bakımdan alfabenin icadı öncelikle ekonomik alanda önem arz etse de şuan, yazı olmadan bir hayat düşünülemez.

Kaynaklar

Nusrettin BOLELLİ, Alfabe’nin İcadı ve Tarih Boyunca Kürtlerin Kullandığı Alfabeler (The Invention of Alphabet and The Alphabets Used by Kurds Throughout The History) , Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi Yıl:1, Cilt:1, Sayı:1, Ocak 2015, ss. 8-27
Enis Timuçin TAN. Fonetik Alfabenin Bulunuşundan Matbaanın İcadına Kadar Olan Süreçte El yazısı (Cursıves) Gelişimi Ve Çağdaş Tipografiye Katkıları . Yıl: 2003 KKEFD Sayı: 8

İliştiriler: Abeceler (Alfabeler): Alfabe, alfabe sıralaması 29 harfleri, alfabe sırasına göre, Türk alfabesi kaç harf, İngilizce alfabe sırası, hangisi alfabe sırası demektir, alfabe küçük harfler, alfabe tablosu, alfabenin sıralaması, alfabemiz şarkısı, alfabemiz eğitimhane, alfabe sırası 29 harf, alfabemizdeki harfler, 29 alfabemiz, Türk alfabesi kaç harf, alfabe Türkçe, alfabe şarkıları, alfabe tablosu, alfabe sırası 29 harf, alfabe 29 harf, alfabe öğreniyorum, alfabe küçük harfler, alfabe İngilizce, alfabe, abece, alfabe sırası numaralı, alfabe küçük harfler, alfabenin Türkçe anlamı, alfabe nedir tanımı, harf nedir, alfabe sırası, alfabe nedir tarih, alfabenin tanımı, alfabenin kelimesinin Türkçesi, alfabe harfleri,Alfabe, Alfabeler, Dünya Alfabeleri, Türk Alfabeleri, Abece, Abeceler, Göktürk alfabesi, Türk dünyası alfabeleri, Kazak alfabesi için tıklayınız Kırgız alfabesi, Osmanlı alfabesi, Rus alfabesi, Tatar alfabesi, Sağır-Dilsiz alfabesi, Bulgar alfabesi, Çin alfabesi, Yunan alfabesi, Enokyan alfabesi, Sanskrit alfabesi, Kiril alfabesi, Viking alfabesi, Mors alfabesi, Körler alfabesi, Braille alfabesi, Mısır alfabesi, Uygur alfabesi, Moğol alfabesi,

Güncelleme Tarihi: 22 Nisan 2019, 18:56
YORUM EKLE